રાજેશ યાજ્ઞિક

દક્ષિણ એટલાન્ટિકમાં જઈ રહેલી એક ક્રૂઝ શિપમાં 23 અલગ અલગ રાષ્ટ્રીયતાના 149 લોકો સવાર હતા, તે સમયે, બે મૃત્યુ પામ્યા અને એકને તબીબી કટોકટી સાથે દક્ષિણ આફ્રિકા ખસેડવામાં આવ્યો હતો, જ્યાં તે વ્યક્તિ ગંભીર રીતે બીમાર રહ્યો હતો. 3 મે 2026ના રોજ આ વ્યક્તિના પરીક્ષણમાં તે હંટા વાયરસથી પીડિત હોવાનું જણાયું. વિવિધ દેશોના લોકો આ જહાજમાં સવાર હોવાથી વિશ્વ ચિંતામાં પડ્યું છે કે ક્યાંક આ વાયરસનો ફેલાવો આખી દુનિયામાં ન થઇ જાય. 

આવો ભયજનક હંટા વાયરસ શું છે?

આ વાયરસ ને હંટા વાયરસ પલ્મોનરી સિન્ડ્રોમ (Hantavirus pulmonary syndrome  ‘એચપીએસ’) તરીકે ઓળખાય છે. આ એક વાયરલ રોગ છે જે ચેપગ્રસ્ત ઉંદરો અથવા ઉંદરોના થૂંક, પેશાબ અથવા મળના સંપર્કમાં આવ્યા પછી લોકોને થાય છે. આ સમસ્યામાં શરૂઆતમાં ફ્લૂ જેવાં જ લક્ષણો દેખાય છે. પરંતુ તે ઝડપથી ફેલાય છે અને શરીરના અન્ય ભાગોને અસર કરે છે પછી ગંભીર બીમારી અને મૃત્યુનું કારણ પણ બની શકે છે. જો તમને ઉંદરોના દરો અથવા મળના સંપક્રમાં આવ્યા પછી ફ્લૂ જેવાં લક્ષણો દેખાય, તો તાત્કાલિક મદદ લેવી મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

હંટા વાયરસના લક્ષણ... 

હંટા વાયરસ પલ્મોનરી સિન્ડ્રોમનાં લક્ષણો સામાન્ય રીતે ચેપના થોડાં અઠવાડિયાં પછી શરૂ થાય છે. આ તબક્કા દરમિયાન જે લક્ષણો દેખાય છે, તેમાં 101 ડિગ્રી ફેરનહીટ (38 ડિગ્રી સેલ્સિયસ) થી વધુ તાવ, શરદી, ખૂબ થાક લાગવો, સ્નાયુઓમાં દુખાવો, ખાસ કરીને તમારી જાંઘ, હિપ્સ અને પીઠની આસપાસ, પેટની સમસ્યાઓ, જેમાં દુખાવો, ઉબકા, ઊલટી અને ઝાડાનો સમાવેશ થાય છે, ત્વચા પર ફોલ્લીઓ, માથાનો દુખાવો અને ચક્કર.

જેમ જેમ આ ‘એચપીએસ’ વધુ ખરાબ થાય છે, તેમ તેમ તમારા ફેફસાં પ્રવાહીથી ભરાઈ શકે છે (પલ્મોનરી એડીમા) અને આંતરિક રક્તસ્રાવ થઇ શકે છે. તે સાથે સૂકી ઉધરસ, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, ઝડપી ધબકારા, છાતીમાં જકડાઈ જવી જેવાં લક્ષણ દેખાય છે. દૂષિત ઉંદરના થૂંક, પેશાબ અથવા મળના ટીપાં ધરાવતી હવા શ્વાસમાં લેવાથી હંટા વાયરસ ફેલાય છે તેવી સામાન્ય માન્યતા છે.

ચેપગ્રસ્ત ઉંદરના કરડવાથી અથવા ખંજવાળથી, દૂષિત ખોરાક ખાવાથી, દૂષિત સપાટીને સ્પર્શ કર્યા પછી તમારી આંખો, નાક અથવા મોંને સ્પર્શ કરવાથી પણ હંટા વાયરસ ફેલાય છે. જોકે, એચપીએસ ભાગ્યે જ વ્યક્તિથી વ્યક્તિમાં ફેલાય છે. નિષ્ણાતોએ ફક્ત આર્જેન્ટિના અને ચિલીમાં હંટા વાયરસ દ્વારા માનવ-માનવ સંક્રમણ થયાનું નોંધ્યું છે. સામાન્ય રીતે વાયરસ તમારા શરીરમાં પ્રવેશ્યાના લગભગ એક અઠવાડિયાં પછી લક્ષણો શરૂ થાય છે. પરંતુ લક્ષણો દેખાવામાં આઠ અઠવાડિયાં જેટલો સમય લાગી શકે છે.

શું શું તકલીફો થઇ શકે?

એકવાર હંટા વાયરસ તમારા શરીરમાં પ્રવેશ કરે પછી તે પ્રજનન કરીને પોતાનો ફેલાવો વધારવા લાગે છે. જો તેની અસર તમારા ફેફસાંને થાય, તો તે રક્ત વાહિનીઓને નબળી પાડે છે અને લીક થવાનું કારણ બની શકે છે. તમારા ફેફસાં (એલ્વેઓલી)માં હવાની કોથળીઓ લોહીથી ભરાઈ શકે છે, જેના કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે છે... તે તમારા હૃદયના સ્નાયુઓ અને રક્ત વાહિનીઓને પણ નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. 

નબળી, લીક થતી રક્ત વાહિનીઓ તમારા હૃદયની તમારા શરીરમાં લોહી અને પોષક તત્ત્વો મોકલવાની ક્ષમતાને અસર કરે છે. આનાથી તમારા શરીરને કાર્ડિયોજેનિક આંચકો લાગી શકે છે. કાર્ડિયોજેનિક આંચકો ઝડપથી અંગ નિષ્ફળતા અને મૃત્યુનું કારણ બની શકે છે.

આવા ‘એચપીએસ’નું નિદાન કરવા રક્ત પરીક્ષણ કરવામાં આવે છે. પરીક્ષણમાં સામાન્ય કરતાં મોટા શ્વેત રક્તકણો, ઓછા પ્લેટલેટ અને ઓછું ઓક્સિજન સ્તર દેખાય તો ‘એચપીએસ’ હોવાની શક્યતા છે. આનાથી પીડાતા દર 10 માંથી ચાર લોકોમાં તે જીવલેણ બને છે. મોટાભાગના મૃત્યુના કિસ્સામાં 24 થી 48 કલાકની અંદર સારવાર વિના, ચેપ હૃદય અથવા ફેફસાંને અસર કરતો હોવાનું નિષ્ણાતો જણાવે છે. 

સફળ સારવાર સાથે, મોટાભાગના લોકો કોઈ કાયમી અસરો વિના સંપૂર્ણ સ્વસ્થ થઈ જાય છે. ઝડપી નિદાન અને સારવાર સાથે સારવાર શરૂ કર્યાના થોડાં અઠવાડિયાં પછી દર્દી સંપૂર્ણ સ્વસ્થ થઈ જાય છે. હળવા એચપીએસ કેસોમાં, પુષ્કળ આરામ કરીને અને પુષ્કળ પ્રવાહી પીને ઝડપથી સ્વસ્થ થવામાં મદદ મળે છે. સદ્ભાગ્યે હજુ સુધી ભારતમાં આનો ફેલાવો નથી થયો તે આપણા માટે રાહતની વાત છે.