નવી દિલ્હી: ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના યુદ્ધમાં સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ બંધ કરી દેવાથી અનેક દેશોના વ્યાપારને ફટકો પડ્યો હતો. જો કે હવે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝનો દરિયાઈ માર્ગ સામાન્ય થવાથી ભારતને ક્રૂડ ઓઈલની આયાતમાં મોટો ફાયદો મળી શકે છે. ભારત તેની જરૂરિયાતનું લગભગ 90 ટકા કાચું તેલ વિદેશથી આયાત કરે છે, જેમાં ઇરાક, સાઉદી અરેબિયા અને યુએઈ મુખ્ય સપ્લાયર છે. તાજેતરના સમયમાં હોર્મુઝ માર્ગ પર તણાવને કારણે શિપિંગનું ભાડું અને વીમાનો ખર્ચ ખૂબ વધી ગયો છે. આ માર્ગ ફરીથી ખુલે તો ટેન્કર કંપનીઓનું જોખમ ઘટશે, જેનાથી ભાડા અને વીમા ખર્ચમાં મોટો ઘટાડો થશે અને ભારતીય રિફાઇનરોને રાહત મળશે.
બીજી તરફ, રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલની આયાતમાં થોડો ઘટાડો થવાની સંભાવના વચ્ચે ખાડીના દેશોમાંથી સપ્લાય વધારવો ભારત માટે અનિવાર્ય બન્યો છે. અગાઉ ઓગસ્ટ મહિનામાં ભારતે રશિયાથી આશરે 21 લાખ બેરલ રોજ તેલ ખરીદ્યું હતું, જે સપ્ટેમ્બરમાં ઘટીને આશરે 17.5 લાખ બેરલ રહેવાનો અંદાજ છે. જો હોર્મુઝ માર્ગ સરળ બને, તો સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ અને ઇરાકથી ઓઈલ ખરીદવું અને તેની પૂર્તિ કરવી ભારત માટે ખૂબ જ સરળ બની જશે.
આ માર્ગ ફક્ત કાચા તેલ પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ કુદરતી ગેસ (એલએનજી) માટે પણ અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે. નાણાકીય વર્ષ 2024-25 દરમિયાન ભારતે કુલ આયાત કરેલા એલએનજીમાંથી લગભગ 41 ટકા હિસ્સો એકલા કતર પાસેથી મેળવ્યો હતો. હોર્મુઝનો માર્ગ સુરક્ષિત અને સામાન્ય રહેવાથી કતારથી ભારત ગેસ પહોંચાડવામાં સરળતા રહેશે, જેથી અન્ય મોંઘા દેશોના એલએનજી કાર્ગો પરની નિર્ભરતા ઘટાડી શકાશે.
જોકે, આ માર્ગ ખુલતાની સાથે જ ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ તરત જ સસ્તા થઈ જશે તેવું ચોક્કસ કહી શકાય નહીં. ભારતમાં ઈંધણના ભાવ માત્ર કાચા તેલ પર જ નહીં, પરંતુ ટેક્સ, રિફાઇનિંગ ખર્ચ અને રૂપિયા-ડોલરના વિનિમય દર પર પણ આધાર રાખે છે. આમ છતાં, જો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેલની કિંમતો અને શિપિંગ ખર્ચ લાંબા સમય સુધી નીચા રહે તો તેલ કંપનીઓની લાગત ઘટી શકે છે, જેનો આડકતરો ફાયદો ભવિષ્યમાં ગ્રાહકો સુધી પહોંચી શકે છે.
