નવી દિલ્હીઃ પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા યુદ્ધની વચ્ચે વૈશ્વિક તેલ બજારને ટ્રેક કરવું (તેના પર નજર રાખવી) હવે અત્યંત મુશ્કેલ બની ગયું છે. વિશ્લેષકોના જણાવ્યા અનુસાર, હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) પરથી થતો ટેન્કર ટ્રાફિક યુદ્ધ પહેલાના સ્તરની સરખામણીમાં 90% થી 95% સુધી ઘટી ગયો છે.

જો કે, આ મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગેથી તેલનો કેટલોક જથ્થો હજુ પણ પસાર થઈ રહ્યો છે, પરંતુ તે એટલી ગુપ્ત રીતે જઈ રહ્યો છે કે તેલ અને ગેસના પ્રવાહને ટ્રેક કરવો અને ખરીદદારો સુધી વાસ્તવમાં કેટલી ઉર્જાનો પુરવઠો પહોંચી રહ્યો છે તે શોધવું અશક્ય બની ગયું છે.

શું છે 'ડાર્ક-મોડ' રણનીતિ?

શિપિંગ ડેટાના વિશ્લેષણ અનુસાર, મોટાભાગના ઓઇલ ટેન્કરો હવે 'ડાર્ક મોડ' માં કામ કરી રહ્યા છે. એટલે કે, જ્યારે તેઓ હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) પસાર કરે છે અથવા પર્શિયન ગલ્ફ (ફારસની ખાડી) માં માલ સામાન ભરવા માટે પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે તેઓ પોતાના ટ્રાન્સપોન્ડર એટલે કે AIS (ઓટોમેટિક આઇડેન્ટિફિકેશન સિસ્ટમ) બંધ કરી દે છે.

'ઓઇલપ્રાઇસ' ના અહેવાલ મુજબ, પહેલાં આ રણનીતિનો ઉપયોગ માત્ર ઈરાન સાથે જોડાયેલા જહાજો જ પ્રતિબંધોથી બચવા માટે કરતા હતા. પરંતુ હવે સામાન્ય કોમર્શિયલ (વ્યાપારી) જહાજો માટે પણ આ એક સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે. મેરીટાઇમ ઇન્ટેલિજન્સ ફર્મ 'વોર્ટેક્સા' (Vortexa) ના આંકડા દર્શાવે છે કે આ વિસ્તારમાંથી પસાર થતા 57% જહાજોએ પોતાના ટ્રાન્સપોન્ડર બંધ રાખ્યા હતા અને મે મહિનામાં આ આંકડો રેકોર્ડ સ્તરે 65.2% સુધી પહોંચી ગયો હતો.

ભારત સહિત ઘણા દેશોને ગુપ્ત રીતે સપ્લાય

આ સંકટ (મુશ્કેલી) ની વચ્ચે પણ પાકિસ્તાન, ભારત અને ચીન જેવા એશિયાઈ ખરીદદારો માટે ગુપ્ત રસ્તાઓ દ્વારા તેલનો જથ્થો સતત મોકલવામાં આવી રહ્યો છે. એવું માનવામાં આવી રહ્યું છે કે, આ માટે ઈરાન દ્વારા મંજૂર કરાયેલા રસ્તાઓ અને કોરિડોર (ખાસ માર્ગો)નો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
આવું એટલા માટે થઈ રહ્યું છે કારણ કે આ દરિયાઈ રસ્તા પર હવે સંપૂર્ણપણે ઈરાનનું નિયંત્રણ મજબૂત થઈ ચૂક્યું છે.

સ્થિતિ સામાન્ય થવાની આશાઓ પર ફરી વળ્યું પાણી 

શરૂઆતમાં બજારના વિશ્લેષકો (એક્સપર્ટ્સ) એવું માની રહ્યા હતા કે મે મહિના સુધીમાં આ યુદ્ધ પૂરું થઈ જશે અને જૂન મહિનાથી હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) નો ટ્રાફિક સામાન્ય થઈ જશે. પરંતુ યુદ્ધ હવે ચોથા મહિનામાં પ્રવેશી ચૂક્યું છે અને સ્થિતિ સામાન્ય થવાથી ઘણી દૂર છે.

જાણકારોનું કહેવું છે કે, વૈશ્વિક સ્તરે તેલના પુરવઠા (ઓઇલ સપ્લાય) માટે આ રૂટને હવે ક્યારેય સંપૂર્ણ સુરક્ષિત માનવામાં નહીં આવે, કારણ કે ભવિષ્યમાં કોઈ પણ સમજૂતી થયા પછી પણ ઈરાન આ રસ્તા પર પોતાનું ઓપરેશનલ કંટ્રોલ જાળવી રાખવા માંગે છે.