અમદાવાદઃ શહેરનો રોકેટ ગતિએ વિકાસ થઈ રહ્યો છે. શહેરના વિકાસના પગલે પાણીની માંગમાં પણ મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. જેના કારણે અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન સાબરમતી નદીમાં ફ્રેન્ચ કૂવા, વોટર મીટર ફરજિયાત કરવા અને ટ્રીટેડ વેસ્ટવોટરનો પુનઃઉપયોગ કરવા જેવા વિકલ્પો તપાસવા મજબૂર બન્યું છે. અમદાવાદ શહેર અને આસપાસના વિસ્તારના વિકાસના લીધે પાણીની માંગ વધી હોવાથી શહેરમાં આગામી વર્ષમાં પાણીની તંગીનો સામનો કરવો પડી શકે છે. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને મ્યુનિસિપલ તંત્ર હવે નર્મદા ઉપરાંત અન્ય વૈકલ્પિક સ્ત્રોતો શોધવા તરફ વળ્યું છે.

સૂત્રોના જણાવ્યા પ્રમાણે, અમદાવાદ અને તેની આસપાસના ઔડા,  ગાંધીનગર અને ગુડા  વિસ્તારોમાં ઝડપી બાંધકામો થઈ રહ્યા છે. વર્ષ 2030 સુધીમાં પાણીની માંગ અને વપરાશમાં નોંધપાત્ર વધારો થવાની ધારણા છે. અમદાવાદને હાલમાં કોતરપુર વોટર વર્ક્સ ખાતે ગ્રેવિટી પાઈપલાઈન મારફતે લગભગ 800-900 MLD નર્મદાનું પાણી, જસપુર વોટર વર્ક્સ ખાતે 400-500 MLD અને રાસ્કા વોટર વર્ક્સ ખાતે શેઢી બ્રાન્ચ કેનાલમાંથી વધુ 200 MLD પાણી મળે છે. શુદ્ધિકરણ બાદ AMC શહેરના વિવિધ વિસ્તારોમાં આશરે 1,600-1,700 MLD પાણી સપ્લાય કરે છે.

શહેરના વિસ્તરણને પહોંચી વળવા માટે કોતરપુર અને જસપુર ખાતે નવા વોટર ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ વિકસાવવામાં આવી રહ્યા છે. જોકે, સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે જો મધ્યપ્રદેશમાં નર્મદાના કેચમેન્ટ વિસ્તારમાં અને નર્મદા કેનાલ પર નિર્ભર ગુજરાતના ભાગોમાં ઓછો વરસાદ પડે તો આ સિસ્ટમ જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.

અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન પહેલેથી જ નર્મદા પુરવઠાની સાથે ભૂગર્ભજળનો સહારો લઈ રહ્યું છે. આકસ્મિક વ્યવસ્થા તરીકે કેટલાક વોટર ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સ્ટેશનો પર બોરવેલ ખોદવામાં આવ્યા છે અને મ્યુનિસિપલ તંત્ર હાલમાં તેમાંથી દરરોજ 100 MLD કે તેથી વધુ પાણી મેળવી રહ્યું છે.

સાબરમતીના વિકલ્પ પર પુનર્વિચાર

રાજ્ય સરકારે વૈકલ્પિક પાણીના સ્ત્રોતો તપાસવા જણાવતાં અધિકારીઓ હવે સાબરમતી નદીના ઉપયોગની શક્યતા પર પુનર્વિચાર કરી રહ્યા છે.

ભૂતકાળમાં શહેરમાં નદીમાં ફ્રેન્ચ કૂવા હતા, પરંતુ ગટરના પ્રદૂષણને કારણે પાણીની ગુણવત્તા બગડતા આખરે તે બંધ કરવામાં આવ્યા હતા. AMC હવે સુભાષ બ્રિજ નજીક સૂચિત બેરેજ-કમ-બ્રિજ પાસે ઊંડા ફ્રેન્ચ કૂવા બનાવવાથી આ સમસ્યા ટાળી શકાય કે નહીં તેની તપાસ કરી રહ્યું છે. સૂચિત સ્થળે ભૂગર્ભજળની ગુણવત્તા અને ગટરના પાણીના પ્રદૂષણની શક્યતા અંગે સર્વે કરવામાં આવશે. તંત્ર સાબરમતીમાં ટ્રીટ કર્યા વગરનું ગટરનું પાણી પ્રવેશતું અટકાવવા માટે વધુ કડક પગલાં લે તેવી પણ અપેક્ષા છે.

સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે માત્ર ફ્રેન્ચ કૂવાઓની સંખ્યા વધારવી પૂરતી નહીં રહે. ખાસ કરીને શહેરનો બાંધકામ વિસ્તાર સતત વિસ્તરી રહ્યો હોવાથી પાણીનો વપરાશ ઘટાડવો પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની રહેશે.

ટાઉનશિપ ડેવલપર્સે જવાબદારી ઉઠાવવી પડશે

ટાઉનશિપના રહીશો પાણી અને ડ્રેનેજની સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યા હોવાના મુદ્દે સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે, ટાઉનશિપની અંદર પાણી અને ડ્રેનેજના જોડાણો આપવાની જવાબદારી ડેવલપર્સની છે. સરકાર કે સ્થાનિક તંત્ર દ્વારા આ સેવાઓ પૂરી પાડવાની રહેતી નથી. આ જોગવાઈઓ રાજ્યની ટાઉનશિપ પોલિસીનો ભાગ છે.

નદી જોડાણ પ્રોજેક્ટથી દબાણ ઘટી શકે છે

સૂત્રોએ એમ પણ ઉમેર્યું કે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારનો સૂચિત રિવર ઇન્ટરલિંકિંગ કાર્યક્રમ ગુજરાતને ફાયદો પહોંચાડી શકે છે. હાલમાં સમુદ્રમાં વહી જતાં પાણીને તંગીગ્રસ્ત વિસ્તારો તરફ વાળી શકાય છે, જેથી પીવાના પાણીના પુરવઠા અને સિંચાઈ બંને પરનું દબાણ હળવું થઈ શકે છે.

તેમણે નાગરિકોને જળ સંરક્ષણ અને ભૂગર્ભજળ રિચાર્જિંગ પ્રત્યે વધુ જાગૃત કરવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. અમદાવાદ  મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન  પરકોલેશન વેલ અને ખંભાતી કૂવા જેવા પગલાંઓને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. સૂત્રોનો દાવો છે કે આ પ્રયાસો અને નાગરિકોની ભાગીદારીને કારણે શહેરના કેટલાક વિસ્તારોમાં ભૂગર્ભજળના સ્તરમાં સુધારો થયો છે.