નેપાળમાં આવેલા વિનાશક પૂર અને ભૂસ્ખલન બાદ કાટમાળ નીચે દબાયેલા લોકોને 13 દિવસ બાદ જીવતા બહાર કાઢવાની ઘટનાએ સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. સામાન્ય તબીબી વિજ્ઞાન અનુસાર, કોઈપણ સામાન્ય માણસ પાણી વિના માત્ર દિવસ અને ખોરાક વિના અમુક અઠવાડિયા સુધી જ ટકી શકે છે. તેવામાં સૂર્યપ્રકાશ, અન્ન અને પાણી વિના કાટમાળ નીચે 13 દિવસ સુધી સુરક્ષિત બચી જવું એ માત્ર ચમત્કાર નથી, પરંતુ માનવ શરીર અને મગજની અદભુત સંરક્ષણ પ્રણાલીનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે.

13 દિવસ સુધી શરીર કેવી રીતે ટકી રહ્યું?:
હાઈબરનેશન જેવી સ્થિતિ અને ધીમો મેટાબોલિઝમ: જ્યારે માનવ શરીર કાટમાળમાં અટવાઈ જાય છે અને હલનચલન મર્યાદિત બની જાય છે, ત્યારે શરીર આપમેળે ઊર્જા બચાવવા માટે પોતાના ચયાપચય (Metabolic Rate)નો દર ખૂબ જ ધીમો કરી દે છે.

શરીરની ચરબી અને ગ્લાયકોજેનનો ઉપયોગ: ખોરાક ન મળવાને કારણે શરીર પહેલાં લિવરમાં રહેલા ગ્લાયકોજેન અને ત્યારબાદ શરીરમાં જમા થયેલી ચરબી (Body Fat)ને બર્ન કરીને જરૂરી કેલરી મેળવવાનું શરૂ કરે છે.

ભેજ અને પર્યાવરણીય અનુકૂળતા: કાટમાળ કે માટી નીચે સામાન્ય રીતે તાપમાન ઓછું અને ભેજ વધુ હોય છે. જેના કારણે શરીરમાંથી પરસેવો થતો નથી અને ડિહાઈડ્રેશનની પ્રક્રિયા ખૂબ ધીમી પડી જાય છે. કેટલીકવાર માટી કે પથ્થરોના ભેજવાળા ટીપાં શરીરનું નિર્જલીકરણ રોકવામાં મદદરૂપ સાબિત થાય છે.

'Rule of Threes' અને મેડિકલ સાયન્સ:
મેડિકલ અને સર્વાઈવલ સાયન્સમાં 'રૂલ ઓફ થ્રીઝ' ખૂબ પ્રચલિત છે:
ઓક્સિજન વિના 3 મિનિટ
અત્યંત ઠંડી કે ગરમીમાં શેલ્ટર વિના 3 કલાક
પાણી વિના 3 દિવસ
ખોરાક વિના 3 અઠવાડિયા
પરંતુ જો વ્યક્તિ સંપૂર્ણ આરામની સ્થિતિમાં હોય, કોઈ શારીરિક ઈજા કે રક્તસ્ત્રાવ ન થયો હોય અને આસપાસ ભેજવાળી હવા હોય, તો પાણી વિના ટકી રહેવાનો આ સમયગાળો નોંધપાત્ર રીતે લંબાઈ શકે છે.

મનોવૈજ્ઞાનિક મનોબળ:
મેડિકલ એક્સપર્ટ્સના જણાવ્યા અનુસાર, આવા ભયાનક સંકટમાં જીવ બચાવવા માટે વ્યક્તિનું મનોબળ સૌથી મોટો ભાગ ભજવે છે. ડર અને ગભરાટથી હૃદયના ધબકારા વધે છે અને ઊર્જા ઝડપથી વપરાય છે. શાંત રહીને જીવવાની અદમ્ય ઈચ્છાશક્તિ જાળવી રાખવાથી શરીર અંદરથી ઓછી ઊર્જા વાપરીને લાંબો સમય ટકી શકે છે.