રાજેશ યાજ્ઞિક

આજની ભાગદોડભરી જિંદગીમાં આપણે ઘણીવાર અચાનક ઝડપી ધબકારાનો અનુભવ કરીએ છીએ. તબીબી ભાષામાં, આ સ્થિતિને પેલ્પિટેશન (Palpitations) કહેવામાં આવે છે. આજકાલ, હૃદય સંબંધિત રોગોના કિસ્સાઓ વધી રહ્યા છે તેથી લોકો ઘણીવાર ગભરાઈ જાય છે, અને વિચારે છે કે શું તેમને હૃદયની કોઈ બીમારી તો નથીને ? જો કે, મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, આ કોઈ ગંભીર બીમારી નથી, પરંતુ શરીરની સામાન્ય પ્રતિક્રિયા છે. તેમ છતાં, તેને યોગ્ય સમયે સમજવું મહત્ત્વપૂર્ણ છે જેથી તમે કોઈપણ ડર વિના તેનું વાસ્તવિક કારણ જાણી શકો અને જરૂર પડ્યે યોગ્ય સારવાર મેળવી શકો.

આટલા વિચિત્ર ધબકારા કેમ અનુભવાય છે?

ઘણીવાર, હૃદયના ધબકારા વધવા પાછળ ઘણાં કારણ હોય છે જેમ કે વધુ પડતો તણાવ, માનસિક ચિંતા અથવા વધુ પડતી કસરત, જે શરીરની સિસ્ટમને ઝડપી બનાવે છે અને તેનો સીધો સંબંધ હૃદય રોગ સાથે નથી. વધુમાં, દિવસભર વધુ પડતી ચા કે કોફી (કેફીન) પીવાથી, ધૂમ્રપાન કરવાથી અથવા દારૂ પીવાથી પણ હૃદયના ધબકારામાં અચાનક વધારો થઈ શકે છે. 
વધુમાં, એનિમિયા, થાઇરોઇડની સમસ્યાઓ અથવા સોડિયમ અને પોટેશિયમ જેવા ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સનું અસંતુલન પણ આ લાગણીનું કારણ બની શકે છે. આ ઉપરાંત, ક્યારેક બંધ નાક માટે લેવામાં આવતા ટીપાં અથવા અસ્થમાની કેટલીક દવાઓની આડઅસરને કારણે હૃદયના ધબકારા અચાનક વધી શકે છે.

પેલ્પિટેશન કેટલું સામાન્ય છે?

એ ઘણું સામાન્ય છે. એક અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે 16 ટકા લોકોએ તબીબોની મુલાકાત એટલા માટે લીધી હતી કે તેમને ધબકારા વધતા હતા. ઉપરાંત, હૃદયના ધબકારા વધવા એ સૌથી સામાન્ય કારણોમાંનું એક છે કે લોકો કાર્ડિયોલોજિસ્ટ પાસે જાય છે.

હૃદયના ધબકારા વધવાનાં લક્ષણ શું છે?

એનાં લક્ષણોમાં, ઝડપથી ધબકતું હૃદય, ધબકારા ગુમાવવા, વધારાના ધબકારા આવવા, ફફડાટ અનુભવવો વગેરે સામેલ છે. જો તમને કેટલાંક લક્ષણો પહેલાથી જ હોય તો ધબકારા વધવાનાં લક્ષણો અસામાન્ય હૃદય લય સાથે સંબંધિત હોવાની શક્યતા વધુ હોય છે. જેમકે, હૃદય રોગ, હૃદય રોગ માટે મહત્ત્વપૂર્ણ જોખમ પરિબળો હોવા, અસામાન્ય હૃદય વાલ્વ વગેરે.

 આ કોઈ ગંભીર બીમારીની નિશાની છે?

મોટાભાગે, આ સ્થિતિ સામાન્ય હોય છે અને પોતાની મેળે જ ઠીક થઈ જાય છે, પરંતુ તેને સંપૂર્ણપણે અવગણવી યોગ્ય નથી. જો તમને ક્યારેક ક્યારેક હળવી અગવડતા અનુભવાય છે અને તમે સ્વસ્થ છો, તો સામાન્ય રીતે ચિંતા કરવાનું કોઈ કારણ નથી. જોકે, જો આ ઝડપી ધબકારા થોડી મિનિટો કે કલાકો સુધી ચાલુ રહે તો તે ચિંતાનું કારણ બની શકે છે. ખાસ કરીને જો વધતા ધબકારા સાથે ચક્કર આવવા, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, છાતીમાં ભારેપણું અથવા બેભાન થવું હોય, તો વિલંબ કર્યા વિના ડોક્ટરનો સંપર્ક કરો.

બીજી તરફ તમારા જીવનમાં અલગ અલગ તબક્કે હૃદયના ધબકારા વધી શકે છે, જેમકે...

ચિંતા સાથે હૃદયના ધબકારા: 

હૃદયના ધબકારા ચિંતા અથવા ગભરાટની લાગણી પ્રત્યે તમારા શરીરની પ્રતિક્રિયાનો ભાગ હોઈ શકે છે.

ખાધા પછી હૃદયના ધબકારા:

 મસાલેદાર અથવા સમૃદ્ધ ખોરાક ધબકારાનું કારણ બની શકે છે, અને તેથી કેફીનયુક્ત પીણાં અથવા આલ્કોહોલ પણ હોઈ શકે છે.

રાત્રે હૃદયના ધબકારા: 

આ દિવસના ધબકારા જેવા જ છે, પરંતુ તમે રાત્રે વધુ અનુભવી શકો છો, કારણ કે તમે વ્યસ્ત અથવા વિચલિત નથી હોતા. સૂતી વખતે હૃદયના ધબકારા વધવા લાગે છે. પડખે સૂવાથી તમારા શરીરમાં દબાણ વધી શકે છે, જેના કારણે ધબકારા વધી શકે છે.

આખો દિવસ હૃદયના ધબકારા વધવા: 

જો તમને આખો દિવસ હૃદયના ધબકારા વધી રહ્યા છે એવું લાગે તો તરત તબીબનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. મોટાભાગના કિસ્સામાં વધેલા હૃદયના ધબકારા લાંબા સમય સુધી ચાલતા નથી.

ડોક્ટરની સલાહ ક્યારે લેવી?

 હૃદયના ધબકારા લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે તો ડોક્ટરની સલાહ લેવી મહત્ત્વપૂર્ણ છે. તમારા ડોક્ટર તમારી જીવનશૈલી અને લક્ષણોની ચર્ચા કરીને તમારી સ્થિતિનું નિદાન કરી શકે છે અને મૂળ કારણ નક્કી કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. વધુમાં, તમારા ડોક્ટર કેટલાક મૂળભૂત પરીક્ષણોની પણ ભલામણ કરી શકે છે. આમાં થાઇરોઇડ અથવા એનિમિયા અને તમારા હૃદયની વિદ્યુત પ્રવૃત્તિ તપાસવા માટે રક્ત પરીક્ષણોનો સમાવેશ થાય છે. પરીક્ષણ માટે ઊઈૠ સામેલ છે. આ પરીક્ષણો તમારી સમસ્યાનું મૂળ કારણ નક્કી કરવામાં અને સમયસર, યોગ્ય સારવાર આપવામાં મદદ કરે છે. કરી શકે છે.