વિનોદ કાંબલી : શ્રેષ્ઠ પ્રતિભા અને નિષ્ફળ નિયતિનું દયાજનક દૃષ્ટાંત

રોજ બરોજ

રોજ બરોજ – અભિમન્યુ મોદી
ક્રિકેટ અને બોલીવૂડ…ભારતમાં આ બે ક્ષેત્ર એવા છે જેમાં ભાગ્ય અને મહેનત બંને સાથ આપે તો જ વ્યક્તિ સફળ થાય. આઝાદીના અમૃતકાળમાં પણ લોકોને આ બંને ક્ષેત્રનો ગજબનું વ્યસન છે. પોતાની ગમતી ફિલ્મો માટે સિનેરસીકો મરણમુડી સમાન પૈસા પણ ખર્ચી નાખે છે અને પોતાના ફેવરિટ ક્રિકેટર માટે આખા શરીરમાં છૂંદણા છૂંદાવે છે.. ઘણા તો પોતાનું આખું જીવન માત્રને માત્ર પોતાના મનગમતા ક્રિકેટર પાછળ જ વેડફી નાંખે છે. તેના મનગમતા ક્રિકેટરને એ હદે સન્માન આપે છે કે પેલો વ્યક્તિ મટી ભગવાન બની જાય છે.. ભગવાનથી તો ક્યારેય ભૂલ થાય જ નહીં અને જો ભૂલ થાય તો એ જ ભગવાનને લોકો રાક્ષસ ગણી બેસે છે. ભારતમાં ક્રિકેટ પ્રત્યે અનોખો ઉત્સાહ છે અને એટલે જ ભારતના ક્રિકેટરો સ્પોર્ટ્સમેન નથી સેલિબ્રિટી છે. વિરાટ કોહલી તેની પત્ની સાથે મુંબઈના રસ્તાઓ પર ફરવા નીકળે અને લોકોનું મોટું ટોળું તેને ઘેરી વડે એ સ્વાભાવિક છે પણ ક્યારેય એવું સાંભળ્યું કે જોયું કે મીરાંબાઈ ચાનું રસ્તા પરથી પસાર થઈ હોય અને ઉપસ્થિત સૌ તેના ઓવરણા લેવા માંડે કદાચ ભવિષ્યમાં પણ આવી વિરલ ઘટના નહીં બને પરંતુ જે ક્રિકેટરોએ પોતાની કરિયર દરમિયાન ભારતને જીતાડવા માટે સર્વ શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન આપ્યું હોય તેને કવેણ કહેવામાં ચાહકો કયારેય પાછા પડતા નથી.. ત્યાં સુધી તેનું અપમાન કરે છે કે બિચારાની કરિયર બરબાદ થઈ જાય.. આજે એવા જ એક ક્રિકેટરની વાત કરવી છે.. જેણે મેચમાં બેટિંગ દરમિયાન પોતાનું પરફોર્મન્સ તો જાળવી રાખ્યું પણ ચાલુ મેચ દરમિયાન ક્રિકેટપ્રેમીઓએ તેના પર બોટલ ફેંકી.., અપશબ્દોના તીર વરસાવ્યા.., એટલો ત્રાસ ગુજાર્યો કે મેચ રદ કરવો પડ્યો.., ક્રિકેટર રડતો રડતો જ્યારે ડ્રેસિંગ રૂમ તરફ જતો હતો ત્યારે કોઈએ તેને ગદાર કહીને પણ સંબોધી દીધો…, આ ક્રિકેટરે ટૂંકાગાળામાં સફળતાના એ શિખરોને સર કર્યા જેના માટે લોકો વર્ષોથી સપના સેવતા હોય.. તેના કરિયર દરમિયાન મહેનતે તો તેનો સાથ આપ્યો પણ ભાગ્યમાં ટૂંક સમયની જ સફળતા લખી હતી અને આજે એ ક્રિકેટર પાઈ પાઈનો મહોતાજ બન્યો છે.. વાત થઈ રહી છે સચિન તેંડુલકરના એક સમયના હરીફ અને ભારતના ઉમદા બેટ્સમેન વિનોદ કાંબલીની…, કાંબલીના નામથી ભાગ્યે જ કોઈ અજાણ હશે.. કારણ કે તેમનું આખું જીવન કોન્ટ્રોવર્સીમાં જ પસાર થયું અને આજે પણ તેઓ કોન્ટ્રોવર્સીનો જ સામનો કરી રહ્યા છે. એક સમયે કરોડોમાં રૂપિયામાં આળોટનાર કાંબલીની કિંમત આજે કોડીની થઈ ગઈ છે.
તાજેતરમાં મીડિયાને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં કાંબલીએ કહ્યું હતું કે, બીસીસીઆઈ તરફથી દર મહિને મળતાં રૂ.૩૦ હજારના પેન્શન ઉપર જ તેનું ઘર ચાલે છે અને સ્થિતિ એવી છે કે તે પૈસા કમાવા માટે ક્રિકેટ સાથે જોડાયેલું કોઈપણ કામ કરવા માટે તૈયાર છે. સામાન્યરીતે સોનાનો ચેઈન અને શાનદાર ડ્રેસમાં જ દેખાતાં કાંબલી અત્યારે સફેદ દાઢી અને ટોપીના લુકમાં સાવ સાધારણ દેખાઈ રહ્યા છે. જ્યારથી કાંબલીએ નિષ્ફળતાનો સ્વાદ ચાખવાનું શરૂ કર્યું ત્યારથી તેઓ વારંવાર તેંડુલકર પર પ્રહાર કર્યા કરે છે. કાંબલી ભારતના પહેલા એવા બેટ્સમેન છે જેમના નામે સૌથી ઝડપી ૧૦૦૦ રન બનાવવાનો રેકોર્ડ છે. જેને સચિન તેંડુલકર કે વિરાટ કોહલી જેવા ધુરંધરો પણ આજ સુધી તોડી શક્યા નથી. કાંબલી અને સચિનના ગુરુ રમાકાંત આચરેકર તો સચિન કરતા કાંબલીને શ્રેષ્ઠ બૅટ્સમેન માનતા હતા. પણ કાંબલીએ અલગ જ ઇતિહાસ રચ્યો.. તેના જીવનની કથા પણ ફિલ્મી છે. જે દિગ્ગજો ક્રિકેટરોએ દેશના સૌથી ટેલેન્ટેડ બેટ્સમેનમાં કાંબલીની ગણતરી કરી હતી, તે જ કાંબલી ગ્લેમરની ચમકમાં આંધળો થઈને પોતાનું લક્ષ્ય ચુકી ગયા. ક્રિકેટથી ગ્લેમર તરફ કાંબલીએ એવી કટ મારી કે તે સીધો જિંદગીના પોઈન્ટ પર કેચ આઉટ થઈ ગયા. તે ફિલ્મી દુનિયા પણ પોતાની ચમક બનાવી ન શક્યા અને ક્રિકેટમાં પણ કંઈ ઊકાળી ન શક્યા.
૧૮, જાન્યુઆરી ૧૯૭૨ના રોજ મુંબઇના કંજુરમાર્ગના ઇન્દિરા નગરમાં જન્મેલા વિનોદ કાંબલીનો જન્મ ખૂબ જ ગરીબ પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પપ્પા ગણપત કાંબલી મિકેનિક હતા અને પોતાની જાત ઘસીને માંડ માંડ ૭ લોકોના પરિવારનું ગુજરાન ચલાવતા હતા. બહું ઓછા લોકો જાણે છે કે કાંબલીના પિતા મુંબઈ ક્લબ સર્કિટ માટે ક્રિકેટ રમતા હતા અને તેઓ ફાસ્ટ બોલર હતા.
વિનોદ બધા ભાઈ-બહેનમાં નાના હતા અને નાનપણથી જ તેના પપ્પાને ક્રિકેટ રમતાં નિહાળીને તેમના મનમાં પણ ક્રિકેટના બીજ રોપાયા હતા. પત્રકાર કુણાલ પુરંદરેએ તેમની બાયોગ્રાફી “વિનોદ કાંબલી: ધ લોસ્ટ હીરોમાં સિનિયર ક્રિકેટ ક્લબમાં તેમના પ્રવેશ અંગેના કિસ્સાનો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું હતું કે, “કાંબલીના પિતા ગણપત તેમને મુંબઈ ક્લબ સર્કિટ ક્લબના સેક્રેટરી પાસે લઈ ગયા. કાંબલીની હાઈટ નાની એટલે સેક્રેટરીએ તેમના પર એક નજર નાખી અને કહ્યું, ફાસ્ટ બોલર તો આ બાળકનો જીવ લઈ લેશે. આ બાળકને અમારી સાથે રમાડવું મને પોસાય તેમ નથી. તે ક્લબના સેક્રેટરી કાંબલીના પિતાના જૂના મિત્ર હતા. ગણપત કાંબલીએ ત્રણ કલાક સેક્રેટરી સાથે ધડ કરી પણ તેઓ વિનોદને એન્ટ્રી આપવા માટે ન રાજી ન થયા. આ મુલાકાત દરમિયાન કાંબલીએ જાણી લીધું કે નેક્સ્ટ મેચ આગામી રવિવારે છે.
તે મિટિંગ બાદ કાંબલી રવિવારે તેના પપ્પા સાથે શિવાજી પાર્કમાં મેચ જોવા માટે ગયા. એ સમયે કિશોર સચિન તેંડુલકર ‘કંગા લીગ’ની એફ ડિવિઝન ટીમ ‘જ્હોન બ્રાઈટ ક્લબ’ તરફથી રમી રહ્યા હતા. જોગાનુજોગ, તે ટીમને તેમની પ્લેઇંગ ઇલેવન માટે ૧૧મો ખેલાડી મળી રહ્યો ન હતો. સચિનના ગુરુ રમાકાંત આચરેકર ગણપત કાંબલીને ઓળખતા હતા. તક ઝડપીને ગણપત કાંબલીએ વિનોદને ૧૧માં ખેલાડી તરીકે આ મેચમાં સિલેક્ટ કરવા આચરેકરને આજીજી કરી. બધાએ વિચાર્યું કે ૧૧માં ખેલાડીની આમેય ક્યાં જરૂર પડવાની છે. એટલે આચરેકરે વિનોદને પોતાની ટીમમાં સામેલ કરી લીધો.
વિનોદનો ભાગ્યોદય કદાચ આ જ મેચમાં રહેલો હતો. મેચ શરૂ થયા બાદ એક પછી એક વિકેટો પડવા લાગી. એક બેટ્સમેન તો ફાસ્ટબોલરે ફેંકેલા બોલના છુટા ઘા થી ઘાયલ થઈ ગયો. છેલ્લે સચિન ૩૮ રનને અણનમ ઉભો હતો અને હવે ઘાયલ પ્લેયરની જગ્યાએ વિનોદને જ ચાન્સ આપવો પડે તેમ હતો. ‘જ્હોન બ્રાઈટ ક્લબ’ની આખી ટીમે મનોમન હાર સ્વીકારી લીધી હતી. પણ વિનોદએ બધાને ચોંકાવી દીધા. તેણે પોતાના ડેબ્યૂ મેચમાં જ કોઈ પ્રકારની તાલીમ વગર ૫ ઓવરમાં ૮૦ રન જુડી દીધા. કાંબલીએ એ જ ક્લબના બોલરોને હંફાવ્યો જેના સેક્રેટરીએ એવું કહ્યું હતું કે, ‘ફાસ્ટ બોલર તો આ બાળકનો જીવ લઈ લેશે’ અને તેને ક્લબમાં સામેલ કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. કાંબલીની ધમાકેદાર બેટિંગથી તેમની ટીમનો ભવ્ય જીત થઈ, પેલો સેક્રેટરી પણ છોભીલો પડ્યો બીજી તરફ વિનોદના પરફોર્મન્સથી પ્રભાવિત થઈને આચરેકરે તેમને તાલીમ આપવાનું ગણપત કાંબલીને વચન આપ્યું. આ સાથે સચિન અને વિનોદની દોસ્તી પણ અહીંથી જ થઈ.
આગળ જતા તેંડુલકર અને કાંબલીએ સ્કૂલ મેચમાં ઇતિહાસ રચી દીધો, બંનેનો વર્લ્ડ રેકોર્ડ આજે પણ અકબંધ છે. શારદાશ્રમ સ્કૂલ તરફથી રમતા તેંડુલકર અને કાંબલીએ ૬૬૪ રનની ભાગીદારી કરી હતી. કાંબલીએ આ દરમિયાન અણનમ ૩૪૯ રન બનાવ્યા હતા. આ ભાગીદારી પછી તેંડુલકર અને કાંબલીનું નામ ચર્ચામાં આવ્યું. જેને પગલે તેંડુલકરે ૧૯૮૮માં રણજીમાં ડેબ્યૂ કર્યું હતું, જ્યારે કાંબલીને એક વર્ષ પછી ૧૯૮૯માં તક મળી હતી. કાંબલીએ રણજીના પહેલા જ મેચના પહેલા જ બોલ પર સિક્સ ફટકારીને સાબિત કરી હતું કે તે કયા સ્તરના ખેલાડી છે. સચિન અને કાંબલી બન્નેની ઉંમર સરખી, હાઈટ પણ સરખી.. એટલે સ્વાભાવિક છે કે લોકો બન્ને સરખામણી કરે.., આ સરખામણીને કાંબલીએ પોતાના જીવન સાથે જોડી દીધી જયારે સચિને માત્રને માત્ર ક્રિકેટ પર જ ફોકસ કર્યું.
રણજી ટીમમાં એન્ટ્રી મળ્યાના ત્રણ વર્ષ બાદ કાંબલીને ટીમ ઈન્ડિયામાં રમવાની તક મળી હતી. પ્રથમ સાત ટેસ્ટ મેચમાં તેણે ચાર સદી ફટકારીને પોતાની ક્ષમતા પુરવાર કરી હતી. તે ચાર સદીઓમાંથી બે તો બેવડી સદી હતી. કાંબલીએ ૧૮ નવેમ્બર ૧૯૯૪ના રોજ એવો રેકોર્ડ બનાવ્યો હતો, જેને છેલ્લા ૨૯ વર્ષથી કોઈ તોડી શક્યું નથી. તેમણે ટેસ્ટની ૧૪ જ ઇનિંગ્સમાં એક સાથે ૧૦૦૦ રન બનાવી નાખ્યા હતા. આ રેકોર્ડને તોડવા સચિન, ગાંગુલી, યુવરાજ અને ધોનીએ પણ મહેનત કરી લીધી છે પણ કોઈને સફળતા મળી નથી. પોટની સ્ફોટક બેટિંગના કારણે ચારેકોર કાંબલીનું જ નામ ગુંજતું હતું. એમ કહીએ તો અતિશયોક્તિ નહીં કહેવાય કે, કાંબલી સેલિબ્રિટી બની ગયા હતા. જે પરિવાર ગરીબીમાં સબડતો હતો ત્યાં કાંબલીએ થોડા જ વર્ષોમાં કરોડો રૂપિયા ઠલવી દીધા હતા. પણ ૧૯૯૬માં શ્રીલંકા સામેની હાર બાદ તેમનું જીવન બદલાય ગયું.
૧૩ માર્ચ, ૧૯૯૬ના રોજ ઈડન ગાર્ડનમાં ભારત અને શ્રીલંકા વચ્ચે રમાયેલ સેમિફાઇનલને આજે પણ ક્રિકેટના કાળા દિવસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઈડન ગાર્ડન પ્રેક્ષકોથી ઉભરાઈ રહ્યું હતું. બધાને એ જ આશા હતી કે ભારત મેચ જીતી જશે. આ મેચમાં ભારતને ૨૫૨ રનનો ટાર્ગેટ મળ્યો પણ બેટિંગમાં ટીમ ઇન્ડિયા ઉણી ઉતરી.., ઇન્ડિયાએ ૩૪.૧ ઓવરમાં ૧૨૦ રન બનાવીને આઠ વિકેટ ગુમાવી હતી. સચિન તેંડુલકર અને સંજય માંજરેકરે માટે ૯૦ રનની પાર્ટનરશીપ કરી. પરંતુ સચિન આઉટ થઈ ગયા, જેનાથી ઇન્ડિયન ટીમ ભાંગી પડી. સચિન જ્યારે આઉટ થયા ત્યારે ટીમનો સ્કોર ૯૮ હતો, જેમાં એમના ૬૮ રન હતા. ભારતને જીતવા માટે ૧૫.૫ ઓવરમાં ૧૩૨ રન બનાવવાના હતા અને ફક્ત ૨ વિકેટ બચી હતી. કાંબલી ક્રિઝ પર આવ્યા અને પોતાનું ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન દેખાડે એ પહેલા જ પ્રેક્ષકો બેકાબુ થઈ ગયા અને સ્ટેન્ડમાં આગ લગાવી દીધી અને મેદાનમાં બોટલો ફેંકવા લાગ્યા. સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને ખેલાડીઓને બહાર બોલાવી લેવામાં આવ્યા, ત્યારબાદ ફરી તેઓ મેદાનમાં આવ્યા તો દર્શકોએ ફરી ધમાલ શરૂ કરી અને અંતમાં શ્રીલંકાને સેમિફાઇનલ મેચની વિજેતા ટીમ જાહેર કરવામાં આવી.
જ્યાં એકતરફ શ્રીલંકાની ટીમ ફાઇનલમાં પહોંચવાની ખુશી મનાવી રહી હતી તો બીજી તરફ કાંબલીની આંખોમાં ટીમ માટે મેચ રમી ન શકવાના આંસુ હતા. કાંબલી રડતા-રડતા ડ્રેસિંગ રૂમમાં પહોંચ્યા હતા. આ ઘટના બાદ એ સમયના ઇન્ડિયન ટીમના એ સમયના કેપ્ટ્ન મોહમ્મદ અઝરુદ્દીન પર મેચ ફિક્સિંગનો આરોપ લાગ્યો હતો. એ સમયે લોકો એ કાંબલીના રૂદનનું એવું અર્થઘટન કર્યું કે, ‘કાંબલી બધું જાણતા હતા. ટીમની કારમી હાર થઈ એટલે હવે તેને અફસોસ થયો છે.’ આવા પાયાવિહોણા આક્ષેપને કારણે કાંબલીને થોડા સમય માટે ટીમમાંથી હટાવી દેવાંમાં આવ્યા. બીજી તરફ કાંબલીએ અનેક વાર ખુલાસા કર્યા કે આ આક્ષેપો ખોટા છે પણ લોકોએ તેમની વાત ગણકારી જ નહીં.
કાંબલી પોતાની બાયોગ્રાફીમાં આ પ્રસંગનો ઉલ્લેખ કરતા કહે છે કે, “હું દેશ માટે રડી પણ ન શકું? જે લોકો મને ખોબલે ખોબલે વધાવતા હતા તેમને મારી સ્પોર્ટ્સમેનશિપ પર એવા આરોપ લગાવ્યા જેનો મેં ક્યારેય સપનેય વિચાર નથી કર્યો.’ આ ઘટનાના કારણે કાંબલીના મન અને મગજ પર ઘેરા પ્રત્યાઘાત પડ્યા. તેમણે ક્રિકેટમાં ૭ વખત કમબેક કર્યું પણ હવે કાંબલીનો જાદુ ઓસરી ગયો હતો, બેટિંગ બુઠ્ઠી થઈ ગઈ હતી. એક સમયે અણનમ ૩૪૯ રન બનાવનાર કાંબલી ૩ જ રનમાં આઉટ થઈ ગયા હતા. માત્ર ૧૭ ટેસ્ટ રમ્યા બાદ તેમને ૨૩ વર્ષની ઉંમરે ટીમમાંથી બહાર કરી દેવામાં આવ્યા. ૮ નવેમ્બર ૧૯૯૫ના રોજ, તેમણે ન્યૂઝીલેન્ડ સામે કટકમાં તેની કારકિર્દીની છેલ્લી ટેસ્ટ મેચ રમી હતી. જે બાદ કાંબલીએ ટીવી અને ફિલ્મોમાં અભિનય ક્ષેત્રે પદાર્પણ કર્યું પણ નિષ્ફ્ળતા જ સાંપડી. અંગત જીવન પણ ડામાડોળ થઈ ગયું. તેમણે બે લગ્ન કર્યા છે. કાંબલીએ પ્રથમ લગ્ન ૧૯૯૮માં રિસેપ્શનિસ્ટ તરીકે પૂનાની હોટલ બ્લુ ડાયમંડમાં કામ કરતી નોએલા લુઇસ સાથે કર્યા હતા પણ આર્થિક ભીંસથી કંટાળી નોએલાએ કાંબલીને છુટાછેડા આપી દીધા. જે બાદ ૨૦૧૦માં, તેમણે મોડેલ એન્ડ્રીયા હિવીટ સાથે લગ્ન કર્યા અને હિન્દુ ધર્મ છોડીને ખ્રિસ્તી ધર્મ અંગીકાર કર્યો હતો. હવે એવા સમાચાર સામે આવ્યા છે બન્નેના સંબંધોમાં ખટાશ આવી ગઈ છે.
જે કાંબલી પોતાની ધુંઆધાર બેટિંગ માટે જાણીતા હતા એ આજે પોતાના ઓશિયાળા પણાના કારણે ફરી ચર્ચામાં આવ્યા છે. આ લખાઈ રહ્યું છે ત્યાં સુધીમાં એવું પણ જાણવા મળ્યું છે કે મુંબઈના સહ્યાદ્રી ઈન્ડસ્ટ્રીયલ ગ્રુપ ઉદ્યોગપતિ સંદીપ થોરાતે તેમને મહિને એક લાખ રૂપિયાના પગાર સાથે નોકરીની ઓફર આપી છે ત્યારે જોવાનું રહેશે કે કાંબલી આ નોકરી સ્વીકારશે કે નહીં. ઉ

પ્રતિશાદ આપો

તમારું ઇમેઇલ સરનામું પ્રકાશિત કરવામાં આવશે નહીં.