આજે 18 મે ‘આંતરરાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય દિવસ’ : જાણો ગુજરાતના મહત્વના સંગ્રહાલયો વિશે
![Today 18th May 'International Museum Day' : Know about the important museums of Gujarat](https://bombaysamachar.com/wp-content/uploads/2024/05/yogesh-d-2024-05-18T104222.114.jpg)
માનવજાતને તેનો રસપ્રદ ભૂતકાળ રહ્યો છે. મનુષ્ય જાતિએ ઇતિહાસમાં કેટકેટલું મેળવ્યું છે, વિકસાવ્યું છે, વિસ્તાર્યું છે અને એક સભ્યતાનું નિર્માણ કર્યું છે. માનવની આ યાત્રા ઘણા લાંબા ફલકમાં ફેલાયેલી છે. ઇતિહાસમાં પુરવાઓનું ખાસ મહત્વ રહ્યું છે, પુરાવાઓ જ ભૂતકાળને ઇતિહાસ બનાવે છે, અન્યથા તે લોકમાન્યતામાં ખપી જાય છે. ઇતિહાસના એ પુરાવાઓને જાણવા, જોવા અને સમજવાનું કોઈ સ્થળ હોય તો તે સંગ્રહાલય છે. આ સંગ્રહાલયો જ સાંસ્કૃતિક વારસાની જાળવણીને લઈને ઇતિહાસને આવનારી પેઢી સુધી પહોંચાડવાનું કામ કરે છે.
18 મે ‘આંતરરાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય દિવસ’
દર વર્ષે 18 મેના રોજ ‘આંતરરાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય દિવસ’ની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. આ વર્ષની થીમ છે ‘શિક્ષણ અને સંશોધન માટે સંગ્રહાલયો’ (Museums for Education and Research). આજે જાણીએ ગુજરાતનાં સંગ્રહાલયો વિષે.
![](https://bombaysamachar.com/wp-content/uploads/2024/05/yogesh-d-2024-05-18T105013.169.jpg)
કચ્છ મ્યુઝિયમ
આ રાજ્યનું સૌથી જૂનું મ્યુઝિયમ છે. તેની સ્થાપના 1877માં કચ્છ રજવાડાના શાસક ખેંગારજી ત્રીજા દ્વારા આર્ટ સ્કૂલના ભાગરૂપે કરવામાં આવી હતી. તે આઝાદી પહેલા કચ્છ રાજ્યના શાસકો દ્વારા ચલાવવામાં આવતું હતું. મ્યુઝિયમના કબજામાં લગભગ 20,250 પ્રદર્શનો છે, જેમાં શિલ્પો, ચિત્રો, વંશીય પ્રદર્શન, કાપડ, કાંસ્ય, પથ્થરના શિલાલેખ, હીરો સ્ટોન, નાની કળા અને હસ્તકલા, સિક્કાઓ, કુદરતી ઇતિહાસના નમૂનાઓ, સંગીતનાં સાધનો, લાકડાનાં આર્મ્સનો વગેરે સમાવેશ થાય છે.
![](https://bombaysamachar.com/wp-content/uploads/2024/05/yogesh-d-2024-05-18T105352.072.jpg)
વોટસન મ્યુઝિયમ
ગુજરાતનાં જૂના સંગ્રહાલયોમાં આ બીજા સ્થાને છે. વોટસન મ્યુઝિયમની સ્થાપના 1888માં કરવામાં આવી હતી. 25 કેટેગરીના લગભગ 13,495 પ્રદર્શનો મ્યુઝિયમમાં સચવાયેલા છે. તેમાં લાકડાની કોતરણી અને હસ્તકલા, શિલ્પો, સિક્કા, કાંસ્ય, લઘુચિત્રો, હસ્તપ્રતો, કાપડ, ચાંદીના કામ, દાન અપાયેલ તામ્રપત્રો, નૃવંશશાસ્ત્રીય સંગ્રહ, સંગીતનાં સાધનો (રૂમના સાધનો, ખંડ બાર)નો સમાવેશ થાય છે.
![](https://bombaysamachar.com/wp-content/uploads/2024/05/yogesh-d-2024-05-18T105604.109.jpg)
દરબાર હૉલ મ્યુઝિયમ
જૂનાગઢમાં દરબાર હૉલ મ્યુઝિયમની સ્થાપના 1947માં કરવામાં આવી હતી. અહી પ્રદર્શનોની 5 વિવિધ શ્રેણીઓ છે. કુલ મળીને લગભગ 2900 પ્રદર્શનો છે. તેમાં શસ્ત્રો, તેલચિત્રો, લઘુચિત્ર ચિત્રો, ઐતિહાસિક મહત્વના ફોટોગ્રાફ્સ, શાહી પાલખીઓ અને કાપડ, કાર્પેટ, સોરઠના બાબી શાસકોના શાહી ફર્નિચરનો સમાવેશ થાય છે.
આ સંગ્રહાલય શાહી ફર્નિચર, ચાંદીના સિંહાસન, ચાંદીની ખુરશીઓ, સોનાની ભરતકામવાળી કાર્પેટ, વિવિધ પ્રકારના ઝુમ્મર (ઝુમ્મર) અરીસા, ચાંદીની કલાની વસ્તુઓ વગેરે જેવા વિશેષ સંગ્રહ માટે પ્રખ્યાત છે. મ્યુઝિયમની સૌથી મહત્વપૂર્ણ ગેલેરી દરબાર હોલ છે. જૂના જૂનાગઢ રાજ્ય (સોરઠ મૂળ રાજ્ય) ના ભૂતપૂર્વ શાસકોના શાહી સમયનો પ્રતિનિધિત્વ કરતો દરબારગઢ. અહી દરબારગઢનું એવી રીતે પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું છે કે જેથી લોકોને આઝાદી પૂર્વેના શાહી દરબાર અને દરબારગઢનો ખ્યાલ આવી શકે. આ સંગ્રહાલય તેના શાહી શસ્ત્રોના સંગ્રહ માટે પણ જાણીતું છે અને ખાસ કરીને તેમના પ્રદર્શન માટે બનાવેલ ગેલેરી “સિલેખાના” તરીકે ઓળખાય છે, જેમાં વિવિધ કેટેગરીના ખંજર, તલવારો, છરીઓ, ફાઇન આર્મ્સ, ભાલા, સોના, કિંમતી અને અર્ધ કિંમતી પત્થરોથી સુશોભિત ઢાલ છે. ઐતિહાસિક તસવીરોનો સંગ્રહ ખૂબ જ દુર્લભ અને રસપ્રદ છે અને તે સૌરાષ્ટ્રના પૂર્વ શાસકોની ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિને ઉજાગર કરે છે.
![](https://bombaysamachar.com/wp-content/uploads/2024/05/yogesh-d-2024-05-18T105831.208.jpg)
વડોદરા મ્યુઝિયમ અને પીકચર ગેલેરી
સયાજી બાગ કે જેને કમાટી બાગ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે વિશ્વામિત્રી નદી પર આવેલું છે. આ મ્યુઝિયમ ઇસ 1879માં સયાજી રાવ ત્રીજા દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું અને તે 113 એકરનો વ્યાપક વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે. આ મ્યુઝિયમ દેશના સૌથી પ્રસિદ્ધ મ્યુઝિયમોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. પિક્ચર ગેલેરી બિલ્ડિંગને 1910માં ઉમેરવામાં આવી હતી અને તેમાં પ્રખ્યાત બ્રિટિશ પેઇન્ટર્સ ટર્નર અને કોન્સ્ટેબલ તેમજ અન્ય ઘણાના ઉત્તમ ચિત્રોનો સંગ્રહ છે.
મ્યુઝિયમની મુલાકાત લેનારાઓ માટે ઇજિપ્તની મમી અને બ્લ્યુ વ્હેલનું હાડપિંજર મુખ્ય આકર્ષણ છે. અન્ય ખજાનામાં ઇસની 5મી સદીના પ્રખ્યાત અકોટા કાંસ્ય, મુઘલ લઘુચિત્રોનો સંગ્રહ, તિબેટીયન આર્ટ્સની સંપૂર્ણ સુવિધાયુક્ત ગેલેરી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. મ્યુઝિયમમાં કલા, શિલ્પ, નૃવંશશાસ્ત્ર અને નૃવંશશાસ્ત્રનો સમૃદ્ધ સંગ્રહ છે. ચિત્ર ગેલેરીમાં કેટલાક ચિત્રો માત્ર મૂળ જ નહીં પરંતુ માસ્ટરપીસ છે. તેમાં બ્લુ વ્હેલ અને ઇજિપ્તીયન મમીનું હાડપિંજર પણ છે.
![](https://bombaysamachar.com/wp-content/uploads/2024/05/yogesh-d-2024-05-18T110009.211.jpg)
લેડી વિલ્સન મ્યુઝિયમ
આ મ્યુઝિયમની સ્થાપના 1928માં કરવામાં આવી હતી. આ મ્યુઝિયમમાં ગુજરાત, ભારત અને વિદેશી દેશોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી આદિવાસી કલા અને સાંસ્કૃતિક સંપત્તિનો અનન્ય સંગ્રહ છે. તેમાં સ્ટફ્ડ જંગલી પ્રાણીઓના નમુનાઓ, સ્ટફ્ડ જંગલી પ્રાણીઓના નમુનાઓ, પ્રાણીશાસ્ત્ર અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રના નમૂનાઓ પણ છે. તેમાં શાસ્ત્રીય તેમજ લોકવાદ્યોનો વિશેષ સંગ્રહ છે. ભારત અને વિદેશી દેશોમાંથી ઔદ્યોગિક કલાનો સંગ્રહ રસપ્રદ છે. પ્રદર્શનોની લગભગ 9 વિવિધ શ્રેણીઓ પ્રદર્શનમાં છે. કુલ મળીને આ મ્યુઝિયમમાં લગભગ 8,433 પ્રદર્શનો છે.