સરકારી બાબુનો બિન-સરકારી અભિગમ: છતરપુરના લોકોમાં ‘સાઈકલ આઈએએસ’ના નામે ઓળખાતા કલેક્ટર સંદીપ જીઆર લાવ્યા શહેરી વ્યવસ્થામાં પરિવર્તન

વિશેષ – પૂજા શાહ

પર્યાવરણને અનુકૂળ જીવનશૈલી જીવવાની ઘણી રીતો છે. તેમાંથી એક જે અત્યારે ખૂબ ચર્ચામાં છે તે છે, વાહનવ્યવહાર. કઈ રીતે વાહનવ્યવહારને વધુ ને વધુ પર્યાવરણને અનુકૂળ બનાવી શકાય તેના માટે સરકાર સતત પ્રયત્નશીલ છે. જેમકે રેલવેના એન્જીનો ડીઝલને બદલે વીજળીથી ચાલતા થાય, પેટ્રોલ-ડીઝલને બદલે ઇલેક્ટ્રિક વેહિકલ હોય, બને ત્યાં સૌરઊર્જાનો ઉપયોગ વગેરે.
આવો જ એક ઉપાય જે સાવ સરળ, સસ્તો અને બધાને ઉપલબ્ધ છે તે છે, નાના નાના અંતર કાપવા સાયકલનો ઉપયોગ કરવો. યુરોપના નેધરલેન્ડ્સ જેવા દેશમાં તો લોકો સાયકલનો મહત્તમ ઉપયોગ કરે છે. એટલી હદે કે જાણે સાયકલ તેમનું રાષ્ટ્રીય વાહન હોય!
ભારતમાં લોકો હજી શહેરોમાં પણ એટલા સાયકલ પ્રેમી નથી. હા, ગામડાના લોકો સાયકલનો ઉપયોગ ચોક્કસ કરે છે, પણ એ પર્યાવરણ માટેનો સભાન પ્રયત્ન નહીં પણ આર્થિક દૃષ્ટિકોણથી વધુ છે.
તેમ છતાં કેટલાક જાગૃત લોકો વ્યક્તિગત રીતે, સભાનપણે સાયકલનો વપરાશ કરીને અન્ય દેશવાસીઓને પ્રોત્સાહન આપવાનો પ્રશંસનીય પ્રયાસ જરૂર કરે છે.
આવા એક વ્યક્તિ, છતરપુરના વર્તમાન કલેક્ટર સંદીપ જીઆરને લોકોએ પ્રેમથી ‘સાયકલ આઈએએસ’ નામ આપ્યું છે. સાયકલ IAS એ લોકો તરફી પહેલ કરી છે અને મધ્યપ્રદેશના જિલ્લાઓમાં પરિવર્તન લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
સામાન્ય રીતે, જ્યારે જિલ્લા કલેક્ટર નિયમિત નિરીક્ષણ માટે નીકળે છે, ત્યારે લાલ બત્તીવાળા વાહન સાથે આખો કાફલો હોય છે. પરંતુ છતરપુરના કલેક્ટર ઈંઅજ સંદીપ જીઆરના કિસ્સામાં વાત થોડી
અલગ છે.
વાસ્તવમાં IAS સંદીપ તપાસ માટે લાલ બત્તીવાળી કાર નહીં પરંતુ તેની સાઇકલ પર મુસાફરી કરવાનું પસંદ કરે છે. અગાઉ તેઓ જબલપુરમાં મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેશનના કમિશનર પણ રહી ચૂક્યા છે.
વાતચીતમાં તેણે કહ્યું કે વાસ્તવમાં બે દુનિયા છે. એક ઓફિસમાં અને બીજી બહાર શેરીઓમાં. તેઓ કહે છે, અમારો હેતુ એ જોવાનો છે કે અમે જે સેવાઓ આપી રહ્યા છીએ તે સામાન્ય લોકો સુધી પહોંચે છે કે નહીં. જો આપણે કાર ચલાવીશું, તો આ સમજવું મુશ્કેલ બનશે.
આના વિશે વિગતવાર જણાવતા, તે સમજાવે છે કે સાયકલ પર મુસાફરી કરવાથી તેને જીવનની વાસ્તવિકતાઓ તેમજ વિસ્તારની જમીની વાસ્તવિકતાઓને વધુ સારી રીતે સમજવામાં મદદ મળે છે. તે કહે છે, ઓલ ઈન્ડિયા સર્વિસમાંથી હોવાથી અમને નવી નવી જગ્યાએ પોસ્ટિંગ મળે છે. આવી સ્થિતિમાં, આ સ્થળોને સમજવા માટે તમારા માટે ચાલવું અથવા સાયકલ ચલાવવું ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
સંદીપે પોતાના વિસ્તારની ઘણી સમસ્યાઓને ઓળખીને ઉકેલવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. ઉદાહરણ તરીકે, તેણે જોયું કે કેવી રીતે જબલપુરની હૉસ્પિટલ બહુવિધ એન્ટ્રી પોઈન્ટથી ગીચ થઈ રહી છે. હૉસ્પિટલોમાં વેઇટિંગ એરિયાને મેનેજ કરવા માટે પર્યાપ્ત ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના અભાવે લોકોને ભટકવાની ફરજ પડી હતી.
આ ઉપરાંત, ઘણી સ્ત્રીઓ ડિલિવરી પછી તરત જ બહાર પાર્કિંગ એરિયામાં બાળક સાથે સૂર્યસ્નાન કરવા બેઠી હતી. સંદીપ હવે આ સમસ્યાઓના ઉકેલ માટે કામ કરી રહ્યા છે. “હવે અમે હૉસ્પિટલમાં એક પ્રસૂતિ વિભાગ બનાવી રહ્યા છીએ, જ્યાં દરેક વોર્ડમાં સૂર્યસ્નાન માટે બાલ્કની હશે, તે કહે છે.
પોતાના ક્ષેત્રને સારી રીતે જાણવા-સમજવા ઉપરાંત, સંદીપે દેશમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા મુદ્દાઓને હલ કરવા માટે વિવિધ પહેલ પણ કરી છે.
ઉદાહરણ તરીકે, ખાદ્ય સુરક્ષામાં મદદ કરવા માટે, તેઓએ ફળોના જંગલો વાવ્યા છે. તે કહે છે કે આ નોકરીમાં જોડાતા પહેલા આ વિચાર તેના મગજમાં હતો. તેમણે વિચાર્યું કે જો આવું જંગલ વિકસાવવામાં આવે, જે આખું વર્ષ ફળ આપે, તો તે ગરીબ વર્ગના લોકો માટે ખૂબ અનુકૂળ રહેશે.
આ વિશે વધુ વાત કરતાં સંદીપ કહે છે, “અલબત્ત, અમે રાશન આપીએ છીએ, પરંતુ શહેરી વિસ્તારોમાં જો આ વૃક્ષો વાવીએ તો ખાદ્ય સુરક્ષાનો મુદ્દો સમાપ્ત થઈ શકે છે. પબ્લિક ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સિસ્ટમ (PDS)ની અંદર ખરીદીથી વિતરણ સુધી સપ્લાય ચેઇન મિકેનિઝમ ચાલે છે.
IAS સંદીપ કહે છે, ફળના જંગલોનો વિકાસ એ સ્વ-ટકાઉ અને સ્થાનિક ખાદ્ય મોડલ છે. આ અમને PDS ડિમાન્ડ સપ્લાય મુદ્દાઓની અનિશ્ર્ચિંતતાથી બચાવશે. તે સ્થાનિક, સ્વ-નિર્ભર, ખાદ્ય સુરક્ષા મોડલ છે.
ઑક્ટોબર ૨૦૨૧માં જબલપુરમાં કેળા, લીંબુ, કેરી, જેકફ્રૂટ, શેતૂર વગેરેના લગભગ ૩૦,૦૦૦ વૃક્ષો વાવવામાં આવ્યા હતા. હવે બેથી ત્રણ વર્ષ પછી તેઓ ફળ આપવાનું શરૂ કરશે, જે ગરીબ લોકોમાં વહેંચવામાં આવશે. સંદીપ કહે છે, “તેને ગરીબોમાં વહેંચવાની પ્રક્રિયાને વ્યવસ્થિત કરવામાં થોડો સમય લાગશે અને તેનું આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે.
પરંતુ તે તેની પહેલની શરૂઆતના પરિણામથી એકદમ ખુશ છે. તેનો ઉપયોગ અને વિતરણ કેવી રીતે કરી શકાય તે જોવા માટે તે કેટલીક ફૂડ પ્રોસેસિંગ એજન્સીઓ સાથે જોડાણ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છે. સંદીપ તેને ટકાઉ મોડલ બનાવવા પર કામ કરી રહ્યો છે.
IAS સંદીપ જી. આર. છતરપુરમાં ૧૧ એકરના પ્લોટમાં ૪૦,૦૦૦ વૃક્ષો વાવવાનું પણ કામ કરી રહ્યા છે. ખાદ્ય સુરક્ષા ઉપરાંત, સંદીપ મહિલાઓની સુરક્ષા અને સ્વચ્છતા જેવા મુદ્દાઓ વિશે પણ ચિંતિત છે અને આ બે સમસ્યાઓનો ઉકેલ શોધવા માટે તેમના શ્રેષ્ઠ પ્રયાસો કરી રહ્યા હતા.
પછી તેને સમજાયું કે ઉકેલ એકદમ સરળ છે. તેમનું કહેવું છે કે જો કોઈ જગ્યાએ સારી લાઈટિંગ હોય તો ત્યાં અપરાધિક ગતિવિધિઓ આપોઆપ ઓછી થઈ જાય છે અને લોકો ત્યાં કચરો પણ ફેંકતા નથી. તેથી જ તેઓ જબલપુર શહેરમાં એલઇડી લાઇટ લગાવવાની પહેલનું નેતૃત્ત્વ કરી રહ્યા છે.
કેમકે જબલપુરમાં ઓછા પ્રકાશની લાઈટો છે અને તેમાં વધારો કરવાથી તેના બજેટને ઘણી અસર થઈ રહી હતી, તેથી તેણે એલઇડી લાઇટ પસંદ કરી. કેન્દ્રીય રીતે નિયંત્રિત મોનિટરિંગ સિસ્ટમ (સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ, (CMS) હોવાનો પણ ઘણો ફાયદો છે. તે કહે છે, “જેવી લાઇટ બંધ થાય, કે અમે તેને અમારા મોબાઇલ પર જોઈ શકીએ છીએ અને અમે ૪૮ કલાકનો પ્રતિભાવ સમય રાખ્યો છે અને અમે તેને એક દિવસમાં ઠીક કરવા સક્ષમ છીએ, તે કહે છે.
ઘણા વિસ્તારોમાં, ઘણા લોકો વીજળી ચોરી પણ કરતા હતા, જેનો બોજ સ્થાનિક નગર સંસ્થાઓ પર પડતો હતો. પરંતુ CCMS એ આ સમસ્યા પણ દૂર કરી દીધી છે. IAS સંદીપે જણાવ્યું હતું કે, “અમે એલઇડી લાઇટ લગાવીને અમારી કિંમતમાં ત્રીજા ભાગનો ઘટાડો કર્યો છે. તે હવે સમગ્ર શહેરમાં ૪૦,૦૦૦ LED સ્ટ્રીટ લાઇટ લગાવવાનું કામ કરી રહ્યા છે.
IAS સંદીપે સ્વચ્છતા અને માર્ગ સુરક્ષાની સમસ્યાઓનો ઉકેલ પણ શોધી કાઢ્યો છે. તેઓએ કચરાના વાહનની અવરજવર માટે ચોક્કસ સમય અને રૂટ નક્કી કર્યો છે, જેના કારણે શહેરમાં ઠેર ઠેર કચરો જમા થવામાં ઘટાડો થયો છે.
છતરપુર જિલ્લા કલેક્ટર સંદીપને અહીં આવ્યાને માત્ર સાત મહિના જ થયા છે, પરંતુ આ ૭ મહિનામાં તેમણે લોકોના દિલમાં એક વિશેષ જગ્યા બનાવી લીધી છે. તે હવે એક એવું શહેર બનાવવાનું કામ કરી રહ્યા છે કે જેમાં રસ્તાઓ હોય કે જાહેર સ્થળો હોય અથવા પર્સન્સ વિથ ડિસેબિલિટીઝ (PWD) માટે શૌચાલય હોય, દરેક વસ્તુ દરેક માટે સંપૂર્ણપણે સુલભ હોય અને પાયાની સગવડતા દરેકને આસાનીથી પ્રાપ્ય હોય. ઉ

Google search engine