Homeઈન્ટરવલમહર્ષિ અગસ્ત્યનો ઉલ્લેખ મહાભારત અને રામાયણ બંનેમાં જોવા મળે છે

મહર્ષિ અગસ્ત્યનો ઉલ્લેખ મહાભારત અને રામાયણ બંનેમાં જોવા મળે છે

તર્કથી અર્ક સુધી – જિજ્ઞેશ અધ્યારુ

મહર્ષિ અગસ્ત્ય અત્યંત આદરપાત્ર અને જ્ઞાની ઋષિ ગણાય છે. મહાભારત અને રામાયણ એમ બંનેમાં જે પત્રોનો ઉલ્લેખ છે એમાં અગસ્ત્યજી પ્રમુખ છે. મહર્ષિ અગસ્ત્ય તપસ્વી જીવન જીવતાં સતત તપસ્યારત રહે છે; તેમનું ઋષિત્વ સ્વબળે પ્રાપ્ત કરેલું જ્ઞાન છે. પોતાના તપતેજથી તેઓ ઋષિપદને પામ્યા છે. મહર્ષિ અગસ્ત્ય અને તેમના પત્ની લોપામુદ્રા વિંધ્યાચલના દક્ષિણ ભાગે ગોદાવરી નદીને કાંઠે દંડકવનમાં વસતા હતાં એવું વર્ણન છે. પ્રભુ શ્રીરામે તેમના વનવાસ દરમ્યાન મહર્ષિ અગસ્ત્યની સ્તુતિ કરી છે, શ્રી રામને વનવાસ દરમ્યાન તેઓ વિશિષ્ટ ધનુષ બાણ અને મંત્રદીક્ષા આપે છે એવો ઉલ્લેખ છે જે રાવણવધમાં ઉપયોગી થાય છે.
મહર્ષિ અગસ્ત્ય મંત્રદ્રષ્ટા ઋષિ – વૈદિક ઋષિ તરીકે ગણાયા છે અને ઋુગ્વેદના ઘણાં મંત્રો તેમના દ્વારા અવતરિત છે. પુરાણોમાં પણ તેમનો ઉલ્લેખ મળે છે. એ ઉપરાંત મહાભારતના વનપર્વ અંતર્ગત તીર્થયાત્રાપર્વમાં પણ તેમની વાત આવે છે.
મણિમતી નગરીમાં ઈલ્વલ નામનો દૈત્ય રહેતો હતો અને વાતાપિ નામે એનો નાનો ભાઈ હતો. ઈલ્વલે એક બ્રાહ્મણ પાસે ઈન્દ્ર સમાન તેજસ્વી પુત્ર માગ્યો પરંતુ એનું ભાગ્ય જોઈ બ્રાહ્મણે એને પુત્ર માટે આશીર્વાદ ન આપ્યા. એથી ક્રોધિત થયેલા ઈલ્વલે બ્રાહ્મણોને મારવાનું શરૂ કર્યું. વાતાપિ અને ઈલ્વલ માયાવી રાક્ષસો હતાં, તેઓ ધારે એ રૂપ લઈ શક્તા. ઈલ્વલમાં શક્તિ હતી કે એ મૃત વ્યક્તિનું નામ લઈ પોકારે તો એ પાછો સશરીર જીવિત થઈ ઉઠતો. વાતાપિ બકરાનું રૂપ લેતો, ઈલ્વલ તેને મારી એ માંસ બ્રાહ્મણોને ખવડાવતો અને પછી એનું નામ પોકારતો એટલે પેલા બ્રાહ્મણનું પેટ ફાડી વાતાપિ પ્રગટ થતો.
એકવાર મહર્ષિ અગસ્ત્ય વનભ્રમણ કરી રહ્યા હતાં કે તેમણે પોતાના પિતૃઓને ઊંધા માથે એક વૃક્ષ પર લટકતા જોયાં. કારણ પૂછતાં તેમના પિતૃઓએ કહ્યું કે સંતાનપરંપરાના લોપની શંકાએ તેઓ આમ દુર્દશાને પામ્યા છે. તેમણે મહર્ષિને કહ્યું કે જો તેમને ઉત્તમ પુત્ર થાય તો પિતૃઓને સદ્ગતિ મળે.
ધર્મપરાયણ તેજસ્વી મહર્ષિએ પિતૃઓને વચન આપ્યું કે તેઓ પિતૃઓની ઈચ્છા પૂર્ણ કરશે. તેમણે ઉત્તમ સંતતિ માટે સુયોગ્ય પત્ની શોધવા ધ્યાન કર્યું પણ કોઈ પૂર્ણ નારી તેમને ધ્યાને આવી નહીં. તેમણે સંસારની સઘળી શ્રેષ્ઠ વસ્તુઓને એકત્ર કરી, ઉત્તમ અંગોની ભાવના કરી એક સુંદર ક્ધયાનું સર્જન કર્યું. એ સમયે વિદર્ભરાજ સંતતિ માટે યજ્ઞ કરી રહ્યા હતાં. પોતાની કલ્પનાનું સર્જન મહર્ષિએ વિદર્ભરાજને આપ્યું. એ ક્ધયા રાજભવનમાં પ્રગટ થઈ. એનું તેજ અપ્રતિમ હતું, એની સુંદરતા અવર્ણનીય હતી. એ ક્ધયા ત્યાં જ મોટી થવા લાગી. બ્રાહ્મણોએ એ ક્ધયાનું નામ લોપામુદ્રા રાખ્યું. યજ્ઞની અગ્નિની જેમ એ ક્ધયા સતત તેજસ્વી થતી રહી. યુવાવસ્થા થઈ એટલે મહર્ષિએ વિદર્ભરાજ પાસે લોપામુદ્રા સાથે લગ્નની માગણી કરી અને લોપામુદ્રાની સલાહથી પિતાએ એ વિધિપૂર્વક વિવાહ સંપન્ન કર્યા.
ઋષિએ લોપામુદ્રાને બધો જ બાહ્ય શણગાર ત્યજી દેવા કહ્યું અને લોપામુદ્રાએ સહેજ પણ ખચકાટ વગર સર્વે આભૂષણોનો ત્યાગ કર્યો અને તપસ્વી વસ્ત્રોમાં એ મહર્ષિ સાથે ચાલી નીકળી. બંને હરિદ્વાર પહોંચ્યા અને ઋષિ ફરી તપસ્યામાં લીન થઈ ગયાં. લોપામુદ્રા મનપૂર્વક તેમની સેવા કરતી રહી.
પુત્રપ્રાપ્તિનો સમય થયો ત્યારે લોપામુદ્રાએ મહર્ષિ પાસે એ જ સુખ સગવડો માગી જે તેમના પિતાના મહેલમાં તેમને મળતી હતી. પત્નીની ઈચ્છાપૂર્તિ માટે મહર્ષિ આસપાસના રાજાઓ પાસે ગયા પરંતુ સમદ્રષ્ટિએ જોતાં તેમને લાગ્યું કે એ રાજાઓ બહુ ધનવાન ન દેખાયા, એમની પાસેનું ધન લેવું યોગ્ય ન લાગ્યું; રાજાઓએ આ જાણી તેમને ઈલ્વલ પાસે જઈ ધન માગવા કહ્યું.
ઈલ્વલે એ સૌનું સ્વાગત કર્યું અને પોતાની રીત અનુસાર વાતાપિને બકરાને રૂપે રાંધી બધાને જમાડ્યા. મહર્ષિ અગસ્ત્યને આ વાતની જાણ થઈ ગઈ. એ એકલા જ વાતાપિનું માંસ ખાઈ ગયા. ઈલ્વલે જ્યારે બૂમ પાડી વાતાપિને બોલાવ્યો ત્યારે ઓડકાર ખાતાં મહર્ષિએ કહ્યું કે લોકહિત માટે હું એને પચાવી ગયો છું, એ હવે નહીં આવે. ઈલ્વલ પાસેથી અન્ય રાજાઓને ગાયો અને ધન અપાવી અને પોતાના ખપપૂરતું ધન અને એક રથ લઈ મહર્ષિ ત્યાંથી નીકળ્યા. તેમને મારવાના હેતુથી ઈલ્વલે તેમનો પીછો કર્યો પણ મહર્ષિ અગસ્ત્યએ ફક્ત એક હુંકારથી જ તેને હણી નાંખ્યો. મહર્ષિએ સઘળું ધન લોપામુદ્રાને આપી પોતે તપસ્યામાં લીન થયાં. મહાભારતકાર લખે છે કે સાત વર્ષે લોપામુદ્રાએ એક પુત્રને જન્મ આપ્યો જે જન્મથી જ વેદ અને ઉપનિષદોમાં અત્યંત પારંગત હતો. એનું નામ દઢસ્યુ પડ્યું. મહર્ષિના પિતૃઓને પણ એથી મોક્ષ પ્રાપ્ત થયો. વાતાપિ ભક્તશિરોમણી પ્રહ્લાદના ગોત્રમાં ઉત્પન્ન થયો હતો પરંતુ પરપીડનની ટેવને લીધે એ આમ અપમૃત્યુને પામ્યો. ઉ

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here
Captcha verification failed!
CAPTCHA user score failed. Please contact us!

RELATED ARTICLES

Most Popular