ક્રોધને કાબૂમાં રાખવાની ઉપયોગી ટિપ્સ

પુરુષ

પ્રાસંગિક-પ્રથમેશ મહેતા

થોડાં વર્ષો પહેલાં એક ફિલ્મ આવી હતી, ‘આલ્બર્ટ પિન્ટો કો ગુસ્સા ક્યોં આતા હૈ?’ એક જમાનામાં અમિતાભ બચ્ચનની ‘એન્ગ્રી યંગ મેન’વાળી ફિલ્મોના લોકો દીવાના હતા. આજે પણ આવી ફિલ્મો ધૂમ મચાવતી જોવા મળે છે, પરંતુ ક્રોધ એ આદ્યાત્મિક દૃષ્ટિએ કે મનોવૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિએ ગુણ નહીં પણ દોષ છે. ભાગ્યે જ કોઈ એવી વ્યક્તિ હશે જે ક્યારેય ગુસ્સે ન થાય. ક્રોધ કે ગુસ્સો એ મનુષ્યની એવી ભાવનાત્મક અવસ્થા છે કે તમામ મનુષ્યો કોઈ ને કોઈ સમયે તેમાંથી જરૂર પસાર થાય છે. ક્રોધને ચાર મૂળભૂત લાગણીઓમાંની એક માનવામાં આવે છે. આ ચાર લાગણીઓ છે: ગુસ્સો, ઉદાસી, સુખ અને મૂંઝવણ/ડર. સંશોધન મુજબ, ગુસ્સો ધીમે ધીમે તીવ્ર થતો જાય છે અને ક્યારેક તે હતાશા અને હેરાનગતિનું કારણ પણ બની જાય છે.

ગુસ્સો શું છે?
અમેરિકન સાઇકોલોજિકલ એસોસિયેશનના જણાવ્યા મુજબ, ‘ગુસ્સો એ એવી લાગણી છે જે કોઈ વ્યક્તિ પ્રત્યેના તમારા વિરોધને પ્રતિબિંબિત કરે છે અથવા જેમણે તમને અન્યાય કર્યો છે તેના પ્રત્યેની તમારી લાગણીઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે.’
ગુસ્સો કેટલાક ખાસ અનુભવો અને પરિસ્થિતિઓમાં પોતાને પ્રગટ કરે છે અને તે તમને તમારી સકારાત્મક જીવનશૈલીથી દૂર લઈ જાય છે. તે તમારા ભાવનાત્મક વિશ્ર્વને તોડવાનું કામ કરે છે. કોઈના ગુસ્સાનો જવાબ ગુસ્સાથી આપવાથી તમારા સારા સંબંધો બગડી શકે છે અને તમારું વાતાવરણ નકારાત્મક બની જાય છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો ગુસ્સો તમારી ક્રિયાઓને નકારાત્મક અથવા વિનાશક દિશામાં લઈ જાય છે.
ગુસ્સાને નિયંત્રિત કરવામાં તમને મદદરૂપ થઈ શકે એ માટે અહીં કેટલીક ટિપ્સ આપી છે:
ગુસ્સાને લગતા અનુભવો લખો
આ તમને જણાવશે કે તમે ક્યારે ગુસ્સે થાઓ છો અને તમને શું ઉત્તેજિત કરે છે, કઈ ઘટનાઓ તમને પરેશાન કરી શકે છે. જર્નલિંગ દ્વારા તમારા ગુસ્સાના અનુભવો લખવા એ તમારી જાતને જાણવાનો પ્રયાસ છે. તે તમને તર્ક અને સ્વ-મૂલ્યાંકન માટે જગ્યા બનાવવા અને કાર્યો નક્કી કરવા દે છે.
બોડી સ્કેન પ્રવૃત્તિનો ઉપયોગ કરવો
શરીરના તે ભાગ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું શરૂ કરો જ્યાં તમને પહેલાં ગુસ્સો આવે છે. તમારું ધ્યાન તે વિસ્તાર અથવા શરીરના અન્ય ભાગો તરફ દોરો. જો તમારો ગુસ્સો શારીરિક તાણનું કારણ બની રહ્યો હોય, તો યાદ રાખો કે તે તમને લાંબા ગાળે ભાવનાત્મક રીતે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
હોર્મોનલ અસંતુલન
હોર્મોનલ અસંતુલન પણ કેટલાક લોકોમાં ગુસ્સો લાવી શકે છે. સ્વસ્થ આહાર આદતોનું પાલન કરવું, હાઇડ્રેટેડ રહેવું, આરામ કરવો અને પૂરતી ઊંઘ લેવી આ સમસ્યાને દૂર કરવામાં મદદ કરી શકે છે. ડોક્ટરની સલાહ પર હોર્મોનલ સપોર્ટ આવા લોકોને ગુસ્સામાં હોય ત્યારે ગુસ્સાનો સામનો કરવાની તાકાત આપી શકે છે.
એરોબિક કસરત કરો
ક્યારેક ગુસ્સો આપણને શારીરિક રીતે પણ નુકસાન પહોંચાડે છે. એરોબિક કસરત જેવી શારીરિક પ્રવૃત્તિમાં વ્યસ્ત રહેવાથી કિશોરો અને પુખ્ત વયના લોકોમાં ગુસ્સો ઓછો થતો જોવા મળ્યો છે. આવી કેટલીક કસરતોમાં ઝડપી ચાલવું, સાઇકલ ચલાવવી, તરવું અને દોડવું સામેલ છે.
માઇન્ડફુલનેસ મેડિટેશન
તમે માઇન્ડફુલનેસ મેડિટેશન દ્વારા પણ તમારા ગુસ્સાને નિયંત્રિત કરી શકો છો. તેમાં તમારા શ્ર્વાસ, એક શબ્દ અથવા વાક્ય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું સામેલ છે અને આ તમારી ઉત્તેજના ઘટાડે છે. માઇન્ડફુલનેસ મેડિટેશન નિર્ણય વિના (દ્રષ્ટા ભાવથી) વિચારોને આવવા અને જવા દે છે, પરંતુ તેમાં વર્તમાન ક્ષણ સાથે જોડાવા અને તમારી આગામી ક્રિયા પસંદ કરવા માટે જગ્યા બનાવવાનો પણ સમાવેશ થાય છે.
ડીપ ડાયનેમિક બ્રીધિંગ
લયબદ્ધ અને ઊંડા શ્ર્વાસ લેવાથી તમારી ઉત્તેજના ઓછી થાય છે અને ઉત્પાદકતા વધે છે. ઘણાં ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ સ્ક્વેર બ્રેથ એક્સરસાઇઝનો ઉપયોગ કરીને ઊંડા શ્ર્વાસ લેવાની કસરત ઓફર કરે છે. આ કસરતમાં ચાર સેક્ધડની ગણતરી સાથે નાક દ્વારા ઊંડો શ્ર્વાસ લેવાનો સમાવેશ થાય છે. ત્યારબાદ વધારાની ચાર સેક્ધડ માટે શ્ર્વાસને પકડી રાખવો, પછી ચાર સેક્ધડ માટે મોં દ્વારા ધીમે ધીમે શ્ર્વાસ બહાર કાઢવો અને પછી અંતિમ ચાર સેક્ધડ માટે ફરીથી શ્ર્વાસને પકડી રાખો. આ ચક્ર ધીમે ધીમે ઘણી વખત પુનરાવર્તિત થાય છે.
કોગ્નિટિવ બિહેવિયરલ થેરપી
કોગ્નિટિવ બિહેવિયરલ થેરપીનો ઉપયોગ તમને ગુસ્સે કરતા વિચારોને સમજવામાં મદદ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ સાથીદાર સાથે મીટિંગ દરમિયાન તમે કહો, ‘તે વિચારે છે કે હું અસમર્થ છું? કેવો મૂર્ખ છે!’ જો તમે આ પરિસ્થિતિમાં અટવાયેલા છો, તો તમે તરત જ અન્ય અભિગમ પ્રદાન કરવા માટે ઉપચારનો ઉપયોગ કરી શકો છો, જેમ કે ‘કદાચ તે મારી ટિપ્પણીને ખોટી રીતે સમજી શકે છે. હું તેની સાથે
વાત કરીશ જેથી ખાતરી કરી શકાય કે તે મારી વાત સમજે છે.’

સંચાર તાલીમ (કોમ્યુનિકેશન ટ્રેઇનિંગ)
જ્યારે તમે ગુસ્સામાં હોવ છો, ત્યારે તમારા મોંમાંથી નીકળતા શબ્દોને કારણે તમારી સ્પષ્ટ વિચારસરણી પણ ઝાંખી પડી જાય છે. આ સમસ્યાને કોમ્યુનિકેશન ટ્રેઇનિંગથી દૂર કરી શકાય છે. આની મદદથી તમે ગુસ્સાના સમયે તમારી જાતને શાંત રાખી શકો છો અને તમારા મોઢામાંથી કોઈ અપશબ્દો બોલવાનું ટાળી શકો છો.
વ્યાવસાયિક મદદ લેવી
જો તમારા ગુસ્સાની અભિવ્યક્તિ તમારી અથવા અન્ય લોકો પ્રત્યે ગેરવર્તણૂક તરફ દોરી જાય છે, તો તમે ગુસ્સો વ્યવસ્થાપન કૌશલ્ય વિકાસ (એન્ગર મેનેજમેન્ટ સ્કિલ્સ ડેવેલપમેન્ટ)માં તાલીમ પામેલા લાઇસન્સ પ્રાપ્ત ડોક્ટર પાસેથી વ્યાવસાયિક મદદ લઈ શકો છો.
તમારા મનને શાંત રાખવાનો પ્રયાસ કરો
ઉપરોક્ત તમામ ઉપાયોનો ઉપયોગ કર્યા પછી પણ તમે તમારી જાતને ગુસ્સાથી દૂર કરી શકશો નહીં, પરંતુ તમે ચોક્કસપણે સ્વીકારી શકશો કે દરેકને ગુસ્સો આવે છે અને તેનો સીધો સંબંધ તમારા મગજ સાથે છે.

પ્રતિશાદ આપો

તમારું ઇમેઇલ સરનામું પ્રકાશિત કરવામાં આવશે નહીં.