તમને કોઈ સમજતું નથી?: કેટલી હકીકત અને કેટલી લઘુતાગ્રંથિ?

પુરુષ

સ્પેશિયલ – નિધિ ભટ્ટ

મનને સમજાવો નહીં કે મન સમજતું હોય છે,
આ સમજ કે અણસમજ એ ખુદ સરજતું હોય છે.
કવિ રાજેન્દ્ર શુક્લની આ પંક્તિઓ સાહિત્યિક ખરી, પણ એક અનોવૈજ્ઞાનિક વાત પણ કરે છે. કોઈ આપણને સમજે છે કે નહીં? શું સમજે છે? આપણે જે સમજીએ છીએ એ સાચું કે ખોટું? આ સમજ-અણસમજની ગડમથલ મનમાં ચાલતી રહે છે. પણ મનુષ્યનો સ્વભાવ મૂળ તો સ્વકેન્દ્રિત હોવાથી તેની સૌથી પહેલી ઈચ્છા એ હોય કે બધા પોતાને સમજે.
‘મને કોઈ સમજતું નથી’ આપણે બધાએ એક યા બીજા સમયે આવું વિચાર્યું જ હશે. આ વિચાર ક્યારેક દિલ અને દિમાગમાં દસ્તક દે છે. પરંતુ આ માત્ર શબ્દો નથી, તે આત્મવિશ્ર્વાસનું મીટર છે. જે આપણને આપણી જાતને ઉતરતી ગણવાની કક્ષા દર્શાવે છે. બીજાની સામે પોતાને સાબિત કરવાનો સંઘર્ષ મનમાં એવો ગભરાટ પેદા કરે છે કે ‘મને કોઈ સમજતું નથી’ એવું મનમાં આવે છે અને આ સાથે માનસિક સ્વાસ્થ્યમાં ઘટાડો થવાની પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે. એવું લાગે છે જાણે કે તમે કોઈ વસ્તુ માટે સક્ષમ નથી. પછી આ રીતે આપણે જીવનમાં પાછળ પડતા જઈએ છીએ.

વાતચીત કરી શકતા નથી? (સંચાર જાણતા નથી)
શું તમારું વાતચીત કૌશલ્ય નબળું છે? જો એમ હોય તો પણ ‘મને કોઈ સમજતું નથી’ એવી સમસ્યા હોઈ શકે છે. ઘણા લોકો એવા હોય છે જ્યા જેમને યોગ્ય રીતે વાતચીત કરતા આવડતું નથી. આપણે કહેવું કંઈક હોય અને કહેવાય કંઈક જાય. આ કારણે લોકો આપણા વિશે સંપૂર્ણપણે અલગ ધારણા બાંધે છે. જ્યારે લોકો આપણા વિશે ખોટું વિચારે છે, ત્યારે “મને કોઈ સમજતું નથીની સમસ્યા થશે કારણ કે વાસ્તવમાં તમને કોઈ સમજી શકતું નથી.

અન્યનું અનુમોદન
કેટલીકવાર એવું બને છે જ્યારે આપણે અન્યના અનુમોદનની રાહ જોવાનું શરૂ કરીએ છીએ. અનુમોદનનો મતલબ જ્યારે અન્ય લોકો તમારા વિશે સારું વિચારે છે, ત્યારે જ તમે પણ પોતાના માટે સારું વિચારશો. આ કારણે તમે એવા ઘણા કામો કરવા લાગો છો જેનાથી લોકો તમને પસંદ કરવા લાગે. પછી એ કામ તમને સારું લાગે કે ન લાગે. અન્યના અનુમોદનનો અર્થ એ છે કે તમે તમારી જાતને ઓળખી નથી. તમે તમારામાં કંઈ ખાસ જોતા નથી. જ્યારે તમે તમારી જાતને નથી સમજતા તો બીજા તમને કેવી રીતે સમજશે?

નિકટતાનો ડર
‘મને કોઈ સમજતું નથી’ એવી લાગણી ઘણીવાર એવા લોકો અનુભવે છે જેઓ બીજાની નજીક જવાથી ડરતા હોય છે. તેમને લાગે છે કે જો સામેવાળાને સંપૂર્ણરીતે ઓળખી જશે તો તેઓ તમારાથી દૂર થઈ જશે. જ્યાં સુધી તમે કોઈને તમારી નજીક આવવાની મંજૂરી ન આપો ત્યાં સુધી તેઓ તમને સમજે તેવી અપેક્ષા રાખવી ખોટી છે. જો તમે તેને ગેસની નજીક જવા દો તો જ કોઈ તમારા માટે ખોરાક રાંધશે. તેથી ખાસ લોકોને તમારી નજીક આવવા દો અને તમને સમજવા દો. જુઓ, કમ સે કમ આ લોકો તમારા દિલની વાત તો સમજશે. તમારે ફરી ક્યારેય વિચારવું પડશે નહીં કે ‘મને કોઈ સમજતું નથી’.

કોઈએ મારા વિશે ધારણા બાંધવી ન જોઈએ
એક ઉંમર પછી, આપણે બધા આપણા વિશે બીજાના અભિપ્રાયથી પ્રભાવિત થવાનું શરૂ કરીએ છીએ. આપણે ઇચ્છીએ છીએ કે લોકો આપણને જજ ન કરે.
આપણને એ હકીકતથી તકલીફ થવા લાગે છે કે કોઈ આપણા વિશે ધારણા બાંધી રહ્યું છે અને આ અનુભૂતિ સાથે આપણે કેટલીક વસ્તુઓ બીજાઓથી છુપાવવાનું શરૂ કરીએ છીએ. છુપાવવાની આ આદત એવી થઈ જાય છે કે કોઈ તમારી નજીક નથી આવી શકતું. જ્યારે કોઈ નજીક ન આવે ત્યારે તમે કેવી રીતે સમજશો? કોઈ તમને કેવી રીતે સમજશે? તેથી તમારા હૃદયમાંથી ધારણા બંધાવાનો ડર દૂર કરો અને તમે જેવા છો તેવા અન્ય લોકો સમક્ષ આવો.

બીજા પર અવિશ્ર્વાસ
આપણા અનુભવોના આધારે, ઘણીવાર એવું બને છે કે આપણે બીજા પર વિશ્ર્વાસ કરવાની હિંમત એકત્ર કરી શકતા નથી. પરંતુ જો તમે બીજા પર વિશ્ર્વાસ નહીં કરો તો તેઓ તમને સમજવાની કોશિશ કેવી રીતે કરશે? તમારું વર્તન અમુક સમયે સામેની વ્યક્તિને કહેશે કે તમને તેમના પર વિશ્ર્વાસ નથી. હવે આવી સ્થિતિમાં તમને લાગે કે તે તમારા દિલની વાત સમજે છે તો તે શક્ય નથી.

તમારી વાત કહેતા શીખો
લોકો તમને સારી રીતે સમજી શકે તે માટે, એ મહત્ત્વનું છે કે તમે તમારી વાત અન્યની સામે સારી રીતે અને સ્પષ્ટ રીતે રાખો. જેમ કે ઘણા લોકો એટલી ઝડપથી બોલે છે કે કોઈને સમજાતું નથી કે તેઓ શું કહેવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે? જ્યારે વ્યક્તિએ મુદ્દાને સમજાવવા માટે ધીરજ સાથે પોતાની વાત રાખવી પડે છે. તમારા વાક્યની શરૂઆત ક્યારેય આરોપ કરવાથી ન કરો, જેમ કે ‘તમે કહ્યું’ અથવા ‘મેં તમારી વિનંતી પર કર્યું’. આ સાથે તમારી બોડી લેંગ્વેજને પણ સુધારવાનો પ્રયાસ કરો. તમારા દૃષ્ટિકોણને પૂરા આત્મવિશ્ર્વાસ સાથે કહો અને તે મુદ્દા પર તમે ચોક્કસ થાઓ પછી જ આવું કરો.

તમારી જાતને જાણો
બીજા તમને સમજે તે પહેલા તમારે તમારી જાતને સમજવી પડશે. તમારી જાતને જાણો, તમારી ખામીઓ દૂર કરો અને તમારી શક્તિઓમાં સુધારો કરો. જ્યારે તમે તમારી જાતને ઓળખી લો, ત્યારે ‘મને કોઈ સમજતું નથી’ એવો વિચાર તમારા મનમાં નહીં આવે અને તમને તેની જરૂર પણ નહીં લાગે.

 

પ્રતિશાદ આપો

તમારું ઇમેઇલ સરનામું પ્રકાશિત કરવામાં આવશે નહીં.