વીણા ગૌતમ

ભગવાન કૃષ્ણની જન્મભૂમિ મથુરા એક એવું શહેર છે જે જન્માષ્ટમી પહેલાં ભક્તિ અને ભાવનાનો સંગમ બની જાય છે. 29 ઓગસ્ટથી જ મથુરાની ગલીઓ, એક તીર્થધામ બની ગઈ છે. અહીંની દરેક ગલીમાં આવેલા અનેક મંદિરો એક વિશાળ મહોત્સવમાં ફેરવાઈ જાય છે.

જન્માષ્ટમીના દિવસે અહીં આખી રાત દેશના ખૂણે-ખૂણેથી આવેલા લાખો શ્રદ્ધાળુઓ ભક્તિનું જાગરણ કરે છે, અહીં દેશના જ નહીં પરંતુ વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાંથી આવેલા તીર્થયાત્રીઓની ઉત્સવમય ઉપસ્થિતિની રોનક રહે છે. આમ તો વર્ષના બાકીના દિવસોમાં પણ મથુરામાં શ્રદ્ધાળુઓની ભીડ રહે જ છે, પરંતુ જન્માષ્ટમીમાં આખું શહેર કૃષ્ણમય ઉત્સવનું સાક્ષી બને છે.

આ વર્ષે કૃષ્ણ જન્માષ્ટમી 4 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ આવી રહી છે અને પંદર દિવસ અગાઉથી જ શ્રદ્ધાળુઓ માટે રોકાવાની તમામ જગ્યાઓ ફુલ થઈ ચૂકી છે. જોકે આ શહેરમાં તીર્થયાત્રીઓને રોકાવાની ક્યારેય સમસ્યા નથી નડતી, કારણ કે એક દાયકા પહેલાં આવેલી ‘હોમસ્ટે’ નીતિના કારણે મથુરામાં ઘણા લોકો આ પ્રસંગે પોતાનાં ઘરો શ્રદ્ધાળુઓ માટે ખોલી દે છે. 

અહીં કૃષ્ણ માત્ર મંદિરમાં દેવતા રૂપે જ બિરાજમાન નથી રહેતા, પરંતુ શહેરની દરેક ગલી, દરેક ખૂણે અને દરેક ચોકે લોકસ્મૃતિ તથા સંસ્કૃતિની જીવંતતામાં કૃષ્ણની હાજરી અનુભવાય છે. ભગવાન કૃષ્ણનું જન્મસ્થાન એ જગ્યા છે જ્યાં પરંપરા મુજબ કંસના કારાગારમાં દેવકી અને વાસુદેવ નંદન કૃષ્ણનું પ્રાગટ્ય થયું હતું.

કૃષ્ણ જન્મભૂમિની સૌથી મોટી વિશેષતા માત્ર તેનો ધાર્મિક અર્થ જ નથી, પરંતુ તેની કથાનું નાટકીય પાસું પણ છે. અત્યાચારી કંસનું કારાગાર, દેવકી-વાસુદેવની આજીવન કેદ, અડધી રાતે કૃષ્ણનો જન્મ અને પછી નવજાત શિશુને લઈને વાસુદેવનું યમુના પાર કરીને ગોકુળ પહોંચવું. હજારો વર્ષોથી આ કથા ભારતીય જનમાનસમાં એવી રીતે વણાઈ ગઈ છે કે અહીં આવનારો દરેક શ્રદ્ધાળુ દરેક જગ્યાએ કૃષ્ણની હાજરી અનુભવે છે. 

આ જ કારણ છે કે મથુરા આવતા તીર્થયાત્રીઓ માત્ર મંદિરના દર્શન જ નથી કરતા. તેઓ મથુરામાં વિવિધ જગ્યાએ ફરે છે અને જ્યાં-જ્યાં કૃષ્ણની હાજરીના પ્રસંગો જોડાયેલા છે, તે સ્થળોએ પહોંચીને ભક્તિ અને ભાવનાના આનંદમાં લીન થઈ જાય છે. જેવા રાતના 12 વાગે કે તરત જ મંદિરોના ઘંટનાદ, શંખનાદ અને જય ક્ધહૈયાલાલકીના સૂરથી આખું શહેર ગૂંજી ઊઠે છે.