Tue Nov 10 2026

Logo

સંરક્ષણ પાછળ કોણ વધારે રૂપિયા ખર્ચે છે? અરુણાચલ સરહદે તણાવ વચ્ચે સામે આવ્યાં ચોંકાવનારા આંકડા

2026-10-28 12:04:00
Author: Mumbai Samachar Team
સંરક્ષણ પાછળ કોણ વધારે રૂપિયા ખર્ચે છે? અરુણાચલ સરહદે તણાવ વચ્ચે સામે આવ્યાં ચોંકાવનારા આંકડા

નવી દિલ્હી: ભારત અને ચીન વચ્ચે અરુણાચલ પ્રદેશની સરહદે ફરી તણાવની સ્થિતિ ઊભી થતાં બંને દેશોની સૈન્ય તાકાત અને સંરક્ષણ બજેટની ચર્ચા તેજ બની છે. એક તરફ ચીન પોતાની સૈન્ય ક્ષમતાઓને આધુનિક બનાવવા માટે મોટા પાયે ખર્ચ કરી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ ભારત પણ સરહદી સુરક્ષા મજબૂત કરવા માટે આધુનિક ટેક્નોલોજી, ડ્રોન, એન્ટી-ડ્રોન સિસ્ટમ અને ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં માળખાકીય સુવિધાઓ વિકસાવવા પર ભાર મૂકી રહ્યું છે. એક અહેવાલ અનુસાર, બંને દેશોના સૈન્ય ખર્ચ વચ્ચે મોટો તફાવત છે.

સ્ટોકહોમ ઇન્ટરનેશનલ પીસ રિસર્ચ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ (SIPRI)ના આંકડા મુજબ, ચીન દર વર્ષે પોતાના સૈન્ય પાછળ આશરે 336 અબજ ડૉલર ખર્ચે છે, જ્યારે ભારતનો સૈન્ય ખર્ચ આશરે 92.1 અબજ ડૉલર છે. આ આંકડાઓ પ્રમાણે ચીનનો સૈન્ય ખર્ચ ભારત કરતાં લગભગ 3.6 ગણો વધારે છે. સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં આ નાણાકીય તફાવત બંને દેશોની સૈન્ય તૈયારીઓ, આધુનિક શસ્ત્રો અને ટેક્નોલોજીના વિકાસ માટે ઉપલબ્ધ સંસાધનોની સરખામણીમાં મહત્ત્વનો છે.

વૈશ્વિક સ્તરે સૈન્ય ખર્ચની વાત કરીએ તો ચીન વિશ્વમાં બીજા ક્રમે અને ભારત પાંચમા ક્રમે આવે છે. ચીનનું વિશાળ સંરક્ષણ બજેટ તેને સૈન્ય સાધનોના વિકાસ, આધુનિકીકરણ અને નવી ટેક્નોલોજીમાં રોકાણ કરવાની વધુ ક્ષમતા આપે છે. જોકે, માત્ર સંરક્ષણ બજેટના આધારે કોઈ દેશની સમગ્ર સૈન્ય તાકાત નક્કી કરી શકાતી નથી. સૈનિકોની તાલીમ, યુદ્ધનો અનુભવ, શસ્ત્રોની ગુણવત્તા, ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ અને વ્યૂહાત્મક તૈયારી પણ એટલાં જ મહત્ત્વનાં પરિબળો છે.

પરમાણુ શસ્ત્રોની બાબતમાં પણ બંને દેશોની ક્ષમતાઓ વચ્ચે તફાવત જોવા મળે છે. એક અહેવાલમાં આપવામાં આવેલા અંદાજ મુજબ, ચીન પાસે આશરે 620 પરમાણુ શસ્ત્રો, જ્યારે ભારત પાસે આશરે 190 પરમાણુ શસ્ત્રો છે. આ આંકડા બંને દેશોની વ્યૂહાત્મક સૈન્ય ક્ષમતાની સરખામણી માટે એક મહત્ત્વપૂર્ણ માપદંડ છે. જોકે, પરમાણુ શસ્ત્રોની સંખ્યા ઉપરાંત તેમની વિશ્વસનીયતા, પહોંચ અને ઉપયોગ સંબંધિત વ્યૂહરચના પણ મહત્ત્વ ધરાવે છે.

ચીન પોતાના સંરક્ષણ બજેટનો ઉપયોગ માત્ર સૈનિકોની સંખ્યા વધારવા કે પરંપરાગત શસ્ત્રો ખરીદવા પૂરતો મર્યાદિત રાખતું નથી. અહેવાલ અનુસાર, ચીન લડાકુ વિમાનો, મિસાઇલ સિસ્ટમ, નૌકાદળ, અદ્યતન દેખરેખ પ્રણાલીઓ અને સાયબર ક્ષમતાઓને આધુનિક બનાવવા માટે પણ રોકાણ કરી રહ્યું છે. આ પ્રયાસોનો હેતુ પીપલ્સ લિબરેશન આર્મી (PLA)ની ટેક્નોલોજીકલ ક્ષમતા વધારવાનો છે, જેથી પરંપરાગત સૈન્ય સાધનોની સાથે આધુનિક યુદ્ધની જરૂરિયાતોનો પણ સામનો કરી શકાય.

ચીનની વધતી સૈન્ય ક્ષમતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત પણ સરહદી વિસ્તારોમાં પોતાની તૈયારીઓ મજબૂત કરી રહ્યું છે. તેમાં દેખરેખ અને સુરક્ષા માટે ડ્રોનનો ઉપયોગ, દુશ્મનનાં ડ્રોનને નિષ્ક્રિય કરવા માટે એન્ટી-ડ્રોન ટેક્નોલોજી તથા મુશ્કેલ અને ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં સુરક્ષાત્મક માળખાં વિકસાવવાનો સમાવેશ થાય છે. અહેવાલમાં ભૂગર્ભ બંકરોના નિર્માણનો પણ ઉલ્લેખ છે. હિમાલયના દુર્ગમ વિસ્તારોમાં સૈનિકોની સુરક્ષા, સાધનોની ઉપલબ્ધતા અને ઝડપી કામગીરી માટે આવા માળખાં મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે.