…અને મેં માંડી વાળ્યું

વીક એન્ડ

મસ્તરામની મસ્તી-મિલન ત્રિવેદી

છેલ્લા ચાર દિવસથી આ છાપું મને સતત કનડે રાખે છે. શ્રાવણ મહિનાની શરૂઆત થતાં જ ‘અમારે ત્યાં સ્વાદિષ્ટ રસપ્રચુર અને મોઢામાં પાણી આવી જાય તેવી ફરાળી વાનગીઓ મળશે’ તેવા લખાણ અને વખાણ સાથે જે જાહેરાત આવે છે તે દિવસમાં છ વાર ભૂખ લગાડે છે. ફરાળી ઢોસા, ફરાળી પિઝા, ફરાળી પાસ્તા, ફરાળી ભેળ, ફરાળી ભજિયાં… કેવી કેવી જાહેરાતો આપે છે? પહેલાંના જમાનામાં ઋષિમુનિઓ તપ કરતા ત્યારે દેવો પોતાનું આસન ન જાય તે માટે અપ્સરાઓ મોકલી અને તપોભંગ કરાવતા આવું મેં વાચેલું એટલે ઉપવાસ કરી અને હું મારી જાતને એમ સમજતો કે તપસ્યા કરું છું જરૂર કોઈ તપોભંગ કરાવશે જ. અત્યારે અમારા જેવા ઉપવાસીઓ જો ઉપવાસ કરતા હોય તો તેનું એકમાત્ર કારણ આવી લલચામણી ફરાળી વાનગીઓની જાહેરાતો છે. શ્રાવણ મહિનો શરૂ થઈ ગયો છે, પરંતુ ઉપવાસની વાત આવે ત્યાં મારા તો ટાંટિયા ઢીલા થવા લાગે. આમ તો ડાયેટિંગનો મોટો ભાઈ એટલે ઉપવાસ, પણ ડાયેટિંગ કરતાં સારો. આમ પણ નાનો ભાઈ કોઈ પણ સ્ટોરીમાં કાં તો સાવ બગડેલો હોય અને કાં તો ખૂબ જ સારો હોય, પરંતુ સરસ જાહેરાત વાંચીને મને ડાયેટિંગ કરતાં ઉપવાસ ગમે, કેમ કે જાત જાતનાં ફરાળ તો મળે. આ વાંચીને હરખાઈ જવાની જરૂર નથી, કેમ કે તમારા ઘેર કદાચ સારાં સારાં ફરાળ બનાવવામાં આવતાં હશે, મારા ઘેર તો ‘શરીર જોયું? આમાં ફરાળ ન હોય સીધો અને કોરેકોરો ઉપવાસ જ તમારે કરવાનો છે’ એવો ફરજિયાત ઓર્ડર આવી જાય છે. આ નહીં પણ પીવાવાળાઓને તો ઉપરથી પાછું પીવાનું પણ બંધ કરવાનું! ખરેખર અમારા ગુજરાતીઓને ‘હું શ્રાવણમાં નથી લેતો’ બોલતા જોવા એ એક લહાવો છે. આટલું દુ:ખ ભરેલું મોઢું તો કોઈક ગુજરી ગયું હોય અને તેના ઉઠમણામાં ગયો હોય ત્યારે પણ એ માણસનું જોવા નથી મળતું!!!
સામાન્ય રીતે પત્નીના સાદે જાગતો હું રસોડાની કૂકરની સીટી પર જાગ્યો. મોઢું ઊટકીને રસોડામાં ડોકિયું કર્યું. પત્નીએ મને જોયો પણ ખરો, પણ રોજની જેમ જ મને ઇગ્નોર કર્યો! મેં કોગળા કરવામાં એટલો અવાજ કર્યો કે તેનું ધ્યાન મારા તરફ આકર્ષિત થાય. એમ છતાં કોઈ જવાબ ન આવ્યો એટલે મેં કાયમ બોલાતો શબ્દ ‘સાંભળ્યું’નો પ્રયોગ કર્યો. મને ખબર હતી જ કે તાડૂકશે અને એ મુજબ જ જેમ રોજ એ જગાડે પછી જ હું જાગતો હોઉં ત્યારે આજે તેના કામમાં વગર જગાડ્યે ડિસ્ટર્બન્સ ઊભું કરતો હોઉં જે તેના નિયમ વિરુદ્ધ હોય તો પછી ગમે ક્યાંથી? મને ચા પિવડાવવાની હતી એ તેમને ખબર જ હતી પણ ‘હવે કૂકર પર ચડી જાઉં તો થાય’ જેવા શબ્દોએ મને શાંત પાડી દીધો. સાચું કહું તો મને કૂકર પર દયા આવી કે જો આ મહાકાયા સાચે કૂકર પર ચડી જાય તો બચારા કૂકરની થાળી બનતાં વાર નહીં લાગે! રાહ જોયા પછી ચા તો મળી, પણ મારો મૂળ હેતુ તેમને એ જણાવવાનો હતો કે શ્રાવણ મહિનો શરૂ થયો છે તો હું ભક્તિભાવ સાથે ઉપવાસ કરુ. (એક્ચ્યુઅલી જાહેરાતોનો પ્રભાવ મારા પર હતો) અને એ જણાવ્યાનો મને આનંદ હતો, પણ જે અટ્ટહાસ્ય મેં સાંભળ્યું કે જાણે મેં કોઈ મોટો ગુનો આચરી લીધો હોય. મારાં પત્નીની એ ખૂબી છે કે એ ઇચ્છતી હોય છતાં આ રીતે મારા ઝમીરને હલાવે અને એ ઉપરાંત ‘એ’ ઇચ્છતી હોય અને ‘તમે’ કહો એ પણ એનાથી સહન ન થાય! જો એ ઇચ્છે અને એના મુખે સૂચનો આવ્યાં હોય અને જો તમે સ્વીકારો તો રાજાપાઠમાં આવી જાય. મારો ઇરાદો મજબૂત હતો એટલે હાસ્ય ગળી જઈને તેમને મારી અડગ ઇચ્છાઓની વાત કરી. આમ તો તેના ચહેરા પર મને નાસ્તો કરતો જોઈને એ ભાવ તો હતા જ કે જે માણસ નાસ્તો જમવા જેટલો કરી જાય છે, રોટલીના ચાર પમ્પુડા ખાંડ અને માખણ લગાડી અને તમે શ્ર્વાસ લ્યો અને મૂકો ત્યાં સુધીમાં ગળચી જાય એ ઉપવાસ શું કરશે? તેમ છતાં તેણે હામી ભરી અને એક લિસ્ટ તૈયાર કરવા માટે મારા હાથમાં કાગળ-પેન પકડાવ્યાં. મનનો રાજીપો એટલો હતો કે મારું કેટલું ધ્યાન રાખે છે કે હમણાં ફરાળી વાનગીઓ માટે જોઈતી સાધનસામગ્રી લખાવશે, પણ મને લખાવવાનું શરૂ કર્યું ત્યારે મૂખડું બાંધ્યું કે ‘ઉપવાસ માટેના નિયમો’. આ ટાઈટલ વાંચીને જ લેખની અંદર શું સામગ્રી હશે એ તમને ખબર પડી જાય એમ જ મને પણ ભયંકરતાનું ભાન તો થઈ જ ગયું હતું, પણ એ કળી ન જાય એ માટે હસતા મુખે આગળ ચાલવા દીધું
નિયમ ૧- શ્રાવણ મહિનાના ઉપવાસના ૨ દિવસ ચાલ્યા ગયા છે એટલે શ્રાવણ પતી ગયા પછી પણ ઉપવાસ એક અઠવાડિયું ચાલુ રહેશે.
નિયમ ૨- ઉપવાસ દરમિયાન રસોડાથી ૧૦ ફૂટનું અંતર જાળવી રાખવું એટલે એ લોકો જે વાનગીઓ બનાવીને ખાતા હોય તેના પર નજર ન પડે અને સંયમ જળવાઈ રહે. બિનઉપવાસી લોકોને ખાધા પછી લૂઝ મોશન ન થાય!
નિયમ ૩- ઉપવાસ દરમિયાન બને તો મૌન જ રાખવું જેથી કરીને કોઈ ફરાળી વાનગીનું નામ ભૂલેચૂકે પણ ન બોલાઇ જાય. ટૂંકમાં, ઉપવાસ ફરાળ વગરના રખાવવા ઇચ્છતાં હતાં!
નિયમ ૪- બહાર એકલા ફરવા જવાની મનાઇ છે. હું (એટલે કે એ) ઇચ્છું એ મેમ્બરને સાથે લઈને જ નીકળવાનું જેથી ખબર ન પડે એ રીતે હું (એટલે કે હું) કંઈ ખાઇ ન લઉં. આમ તો ફરાળનાં આકાશી સપનાંઓ કડડડભૂસ થઈ ગયાં
હતાં, ગાત્રો શિથિલ થવા લાગ્યાં હતાં. લો બીપી તો આ નિયમો સાંભળતાં જ થઈ ગયેલું તો પણ મેં પ્રશ્ર્ન કર્યો કે જો તબિયત બગડી જશે તો શું કરવાનું રહેશે? એના જવાબમાં નવો નિયમ આપ્યો.
નિયમ ૫- ઉપવાસીની તબિયત મને લથડતી જણાય તો લીંબુ શરબત અને એ પણ યોગ્ય માત્રામાં આપવામાં આવશે.
નિયમ ૬- શંકર ભગવાનના નામે દારૂને સોમરસમાં ખપાવી સેવન કરવાની છૂટ નથી. મારા પર શું વીતતી હતી એ હું જ જાણતો હતો. યુદ્ધમાં પણ નિયમો હોય કે જો કોઈ હથિયાર છોડી દે તો ઉદાર દિલે તેને માફ કરી દેવામાં આવતો પણ મારી સામેની યોદ્ધા તો ઘા પર ઘા કરીને મને પતાવવાની તૈયારીમાં જ હતી!
નિયમ ૭- શ્રાવણ માસ દરમિયાન ફ્રિજ અને રસોડું બંને લોક રહેશે જેની ચાવી માત્ર અને માત્ર મારી પાસે રહેશે, કારણ કે દરેક વખતે પ્રોગ્રામ પૂરો થયા પછી આયોજકો જમાડતા નથી અને તેમણે ડબ્બા ફંફોસવાનો અવાજ અને ફ્રિજ ચેક કરતો મને જોયો છે.
નિયમ ૮- બોલાતાં જ મેં વિરોધ કરવાને બદલે ટેબલ પર ઊંઘી જવાની એક્ટિંગ કરી. મને હચમચાવીને જગાડ્યો એટલે તરત જ મેં કહ્યું કે ‘અહીંયાય હું કેમ ઊંઘી ગયો છું? અને આ કાગળ-પેન કેમ મારી પાસે પડ્યાં છે? મને લાગે છે રાત્રે લેખ લખવા માટે લીધાં હશે અને અહીંયાં જ ઊંઘી ગયો હોઇશ. આમ હું ટેમ્પરરી ગજની પ્રસાદ બની ગયો અને કહ્યું, ‘ચાલ ચા બનાવ’. મારી દરેક એક્ટિંગને ઓળખી જતી હોય એટલે હું કહું એ પહેલાં જ બોલી ગઈ કે ‘ટૂંકમાં ઉપવાસનો પ્રોગ્રામ કેન્સલને?’ મારી પાસે ‘કયો ઉપવાસ? શું વાત કરે છે? મેં ક્યાં એવું કંઈ કીધું’ જેવા ઘણા વિરોધ હતા, પણ એમના ચહેરા પર આ અડધો કલાક રાજીપો આપીને પાછો ખેંચી લીધાના જે ભાવ હતા એ જોઈને નક્કી તો થઈ જ ગયું હતું કે આજના દિવસમાં ઉપવાસ ન શરૂ થયા હોવા છતાં જમવાનું મળવાનું નથી. સારું એક દિવસના ઉપવાસે જો વાત પતી જતી હોય તો પછી સહન કરી લેવાનું, એક મહિનો ખેંચવો એ આપણું કામ નથી.
આમ તો શ્રાવણ મહિનાના ઉપવાસ વિજ્ઞાન સાથે જોડાયેલા છે. અષાઢ મહિનામાં ભજિયાં-પૂડલા ખાઈને જે પેટ બગાડ્યું હોય એ શ્રાવણમાં ઉપવાસ કરીને સુધારવાનું હોય અને પાછળ ખીર, પૂરી સાથે ભાદરવો તૈયાર જ બેઠો હોય, પણ આપણા ગુજરાતીઓએ આવાં કંઈક વિજ્ઞાનને બટકાવી નાખ્યાં છે.
—————-
વિચારવાયુ
પત્ની પિયર જાય ત્યારે ‘ખાવાપીવા’માં તકલીફ પડતી હશે નહીં?
પતિ: ખાવામાં પડે.

પ્રતિશાદ આપો

તમારું ઇમેઇલ સરનામું પ્રકાશિત કરવામાં આવશે નહીં.