નામમાં જ તો બધું છે ભારતના ઈતિહાસને પ્રતિબિંબિત કરતાં નામો

વીક એન્ડ

કવર સ્ટોરી-પ્રથમેશ મહેતા

ભલેને શેક્સપિયર કહે કે નામમાં શું બળ્યું છે. પણ નામ એ વ્યક્તિની વિશિષ્ટ ઓળખ છે. દાખલા તરીકે ‘નરેન્દ્ર’ બોલતાં જ તમને મોદીસાહેબ યાદ આવી શકે! પણ નરેન્દ્ર એ સ્વામી વિવેકાનંદનું નામ પણ હતું! નામ વ્યક્તિનું હોય કે જગ્યાનું તેનાથી ઇતિહાસમાં તેની નોંધ થાય છે અને ભવિષ્ય તેને ઓળખે છે. સામાન્ય રીતે ખૂબ જ વિશિષ્ટ નામ ધરાવતા લોકો ભાગ્યે જ જોવા મળે છે. ભારતીય માતા-પિતા તેમના બાળકોના નામ દેવતાઓ, સ્પોર્ટ્સ સ્ટાર્સ, મૂવી સ્ટાર્સ અને પ્રખ્યાત કાર્ટૂન પર રાખે છે. પરંતુ કેટલાક એવા પણ છે જેઓ તેમના બાળકોના નામ માટે અન્ય જગ્યાએથી પ્રેરણા મેળવે છે. ભારતે આઝાદીના ૭૫ વર્ષ પૂરાં કર્યાં હોવાથી, દેશભરમાંથી છ લોકોના ઇન્ટરવ્યૂ લેવાયા, જેમના નામ ઐતિહાસિક વિકાસની સાક્ષી પૂરે છે.

આઝાદ કપૂર
આઝાદ કપૂરનો જન્મ ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ના રોજ થયો હતો, જે દિવસે બ્રિટિશ શાસનથી ભારતને આઝાદી મળી. જ્યારે મારો જન્મ થયો, ત્યારે પરિવારમાં ઉજવણી હતી. લોકોએ કહ્યું કે ‘ભારત માતા આવીને આપણા માટે આઝાદી લાવી છે.’ આઝાદ બાળપણમાં તેના નામથી બહુ ખુશ નહોતા કારણ કે તેને લાગતું હતું કે તે છોકરાનું નામ છે. પરંતુ સમય જતાં તેને પોતાના નામની વિશેષતાનો ખ્યાલ આવી ગયો.
તેણે કહ્યું: “મારો જન્મદિવસ કોઈ ભૂલતું નથી. જેઓ મને ઓળખે છે તેઓ મને ૧૫મી ઓગસ્ટે યાદ કરે છે.
મારા મિત્રો મજાક કરે છે કે આખો દેશ તમારો જન્મદિવસ ઉજવી રહ્યો છે. બ્રિટિશ શાસનથી આઝાદી પછી, ભારત વિશ્ર્વમાં સૌથી ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થાનો દેશ બન્યો.

ઈમરજન્સી યાદવ
ઇમરજન્સી યાદવનો જન્મ ૨૬ જૂન, ૧૯૭૫ના રોજ થયો હતો, ભારતમાં ઇમરજન્સી લાગુ થયાના બીજા જ દિવસે. તેણે કહ્યું: “મારા પિતાએ મને કહ્યું કે તેણે આ નામ એટલા માટે રાખ્યું છે કે લોકો ભારતીય ઇતિહાસના ઉદાસ અને અંધકારમય સમયને ભૂલી ન જાય. ભારતના તત્કાલીન વડા પ્રધાન, ઇન્દિરા ગાંધીએ રેડિયો પર જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ ‘આંતરિક ખલેલ’થી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટેના જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને કટોકટી લાદી રહ્યાં છે. આ દરમિયાન દેશના લોકોના બંધારણીય અધિકારો સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા હતા. પ્રેસની સ્વતંત્રતા પર કાપ મૂકવામાં આવ્યો અને ઘણા વિરોધ પક્ષના નેતાઓને જેલમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યા.
ઇમરજન્સી યાદવના પિતા રામ તેજ યાદવ, જેઓ
વિપક્ષી રાજકીય પક્ષના નેતા પણ હતા, તેમના પુત્રના જન્મના થોડા કલાકો પહેલા જ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. ૨૨ મહિના જેલમાં વિતાવ્યા બાદ ૧૯૭૭માં ઈમરજન્સી હટાવવામાં આવી ત્યારે તેઓ પ્રથમ વખત તેમના પુત્રને મળ્યા હતા.
“જો કોઈ પણ દેશમાં ઈમરજન્સી લાગુ હોય તો તેનો અર્થ એ છે કે દેશ પાછળ જઈ રહ્યો છે. હું આશા રાખું છું કે આપણે આવી સ્થિતિ ફરી નહીં જોઈએ.

કારગિલ પ્રભુ
કારગિલ પ્રભુનો જન્મ ૧૯૯૯માં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે કારગીલ સંઘર્ષ દરમિયાન થયો હતો. તે લાંબા સમયથી તેના નામનું મહત્ત્વ જાણતો નહોતો.
તેણે કહ્યું: “મારું નામ કારગિલ યુદ્ધ પછી રાખવામાં આવ્યું હતું. પણ મને આ વિશે બહુ ખબર નહોતી. જ્યારે હું મોટો થયો ત્યારે મને તેના વિશે ગૂગલ ઉપરથી ખબર પડી. હું બહુ નાનો હતો ત્યારે મારા પિતાનું અવસાન થયું. તેઓ મને મારા નામનો અર્થ જણાવી ન શક્યા.
અત્યારે કારગિલ ચેન્નાઈમાં વીડિયો એડિટર તરીકે કામ કરે છે. તેઓ હજુ સુધી કારગીલ કે કાશ્મીર ખીણમાં પણ ગયા નથી. પરંતુ તે જે સ્થળોની મુલાકાત લેવા માંગે છે તેમાં કારગિલનું નામ ટોચ પર છે. “હું યુદ્ધમાં માનતો નથી. પરંતુ હું માનું છું કે કારગિલ યુદ્ધમાં ભારતે પોતાનો બચાવ કરવો જોઈતો હતો અને તે યોગ્ય નિર્ણય હતો.
ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે કારગિલ યુદ્ધ દરમિયાન ૫૨૭ ભારતીય સૈનિકો માર્યાં ગયાં હતાં. અગાઉ પાકિસ્તાન ભારતીય સરહદમાં ઘૂસણખોરીનો ઈનકાર કરતું રહ્યું છે. પરંતુ આ યુદ્ધ લગભગ ત્રણ મહિના સુધી ચાલ્યું અને ભારતને વિજેતા જાહેર કરવામાં આવ્યું.

ખજાનચી નાથ
વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની નોટબંધીની જાહેરાતના થોડા અઠવાડિયા પછી, ઉત્તર પ્રદેશમાં પંજાબ નેશનલ બેંકની શાખામાં ખજાનચીનો જન્મ થયો હતો. ખજાનચીની માતા સર્વેષા દેવી બેંકમાંથી પૈસા ઉપાડવા માટે પાંચ દિવસ સુધી લાઈનમાં ઊભી રહી. ૫૦૦ અને ૧૦૦૦ રૂપિયાની નોટોને ચલણમાંથી હટાવવાના નિર્ણય બાદ સામાન્ય લોકોથી લઈને બેંકોમાં સુધ્ધાં રોકડની અછત સર્જાઈ હતી. “તેનો જન્મ નોટબંધી દરમિયાન બેંકમાં થયો હતો, તેથી બધાએ કહ્યું કે તેનું નામ ખજાનચી હોવું જોઈએ.
૮ નવેમ્બર, ૨૦૧૬ના રોજ નોટબંધીની જાહેરાત કરતી વખતે, વડા પ્રધાન મોદીએ ૫૦૦ અને ૧૦૦૦ રૂપિયાની નોટોને ચલણમાંથી દૂર કરવાની જાહેરાત કરી હતી. આના ચાર કલાકમાં જ ભારતીય અર્થતંત્રની ૮૫ ટકા નોટો ચલણમાંથી બહાર થઈ ગઈ હતી.
પરંતુ ખજાનચીનું નામ તેના પરિવાર માટે લકી સાબિત થયું. ઉત્તર પ્રદેશમાં વિપક્ષના નેતા અખિલેશ યાદવે ૨૦૨૨ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં તેમની પાર્ટીના ચૂંટણી પ્રચારમાં સ્ટારની જેમ ખજાનચીનો સમાવેશ કર્યો હતો. “અમારા માટે પૈસા અને મિલકત લાવ્યો. દરેક વ્યક્તિ અમને મદદ કરે છે. તેના નામને કારણે અમારી પાસે હવે વધુ સારું ઘર અને પૂરતા પૈસા છે. નોટબંધીની જાહેરાત કરતી વખતે, સરકારે કહ્યું હતું કે તે કાળાં નાણાં, કરચોરી અને આર્થિક કૌભાંડોને રોકવામાં મદદ કરશે, પરંતુ વિશ્ર્લેષકો માને છે કે તેનાથી સામાન્ય લોકો અને નાના વ્યવસાયોને સૌથી વધુ અસર થઈ છે.

લોકડાઉન કાકંડી
૨૦૨૦માં કોવિડ સંક્રમણને કારણે લોકડાઉનની જાહેરાત થયાના એક અઠવાડિયા પછી ઉત્તર પ્રદેશના એક નાનકડા ગામ ઘુઘુંડુમાં જન્મેલા, લોકડાઉન તેમના ગામની સેલિબ્રિટી છે. “બધે લોકડાઉન હતું ત્યારે મારા પુત્રનો જન્મ થયો હતો. પત્નીને હોસ્પિટલ લઈ જવા માટે વાહન મળવું મુશ્કેલ હતું. ઘણા ડોકટરો દર્દીઓને જોવાની ના પાડી રહ્યા હતા. પરંતુ મારા પુત્રના જન્મમાં કોઈ મુશ્કેલી ન પડી.
“માત્ર ગામમાં જ નહીં પણ આસપાસના ગામડાઓમાં લોકો લોકડાઉનનું ઘર જાણે છે. લોકો નામની મજાક પણ ઉડાવતા અને તેને મળવા પણ આવતા રહે છે. હું ઈચ્છું છું કે લોકોએ તે સમયે શું સામનો કર્યો હતો તે આ નામ દ્વારા યાદ રાખે. થોડા કલાકોની સૂચના સાથે, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ૨૪ માર્ચ, ૨૦૨૦ ના રોજ દેશવ્યાપી લોકડાઉનની જાહેરાત કરી. લોકડાઉન લાગુ થયાના થોડા અઠવાડિયા પછી, દેશભરમાં રોજિંદી જરૂરિયાતોની ભારે અછત હતી. આ સિવાય ખાસ કરીને અસંગઠિત ક્ષેત્રમાં લોકોએ મોટા પાયે તેમની નોકરીઓ ગુમાવી હતી.

સુનામી રોય
પુત્રનો જન્મદિવસ યાદ આવતાં જ સુનામીની માતાની આંખો ચમકવા લાગે છે. આંદામાન ટાપુઓના એક ટાપુમાં નાની ટેકરીની ટોચ પર આશ્રય લેતી વખતે મૌનીતા ગર્ભવતી હતી, જે ૨૦૦૪ની વિનાશક સુનામીથી આ પહાડી પણ ક્ષતિગ્રસ્ત થઈ ગઈ હતી.
“મેં મારા પતિને મોટા પુત્ર સાથે જવાનું કહ્યું. મને ગર્ભના બાળક સાથે બચવાની કોઈ આશા નહોતી. રાત્રે ૧૧ વાગ્યે, મેં મારા પુત્રને પહાડોના અંધકારમાં કોઈની મદદ કે દવા વગર જન્મ આપ્યો. તે પછી મારી તબિયત ક્યારેય પહેલા જેવી રહી નથી.
શાળામાં, ઘણા બાળકો સુનામી નામની મજાક ઉડાવે છે અને કહે છે કે આ તોફાનનું નામ છે જે વિનાશ લાવે છે. પરંતુ સુનામીની માતા માટે, આ નામ આશા અને અસ્તિત્વ સાથે સંકળાયેલું છે.
“મારો પુત્ર અમારા બધા માટે આશા બનીને આવ્યો હતો. પરિવારના સભ્યોને ગુમાવવાથી દરેકને ખૂબ જ દુ:ખ થયું, તે દિવસે માત્ર એક જ સારી વાત એ હતી કે મારા પુત્રનો જન્મ થયો.
૨૬ ડિસેમ્બર, ૨૦૦૪ના રોજ હિંદ મહાસાગરમાં ફાટી નીકળેલી સુનામીમાં દસ હજાર ભારતીયો સહિત બે લાખ લોકો માર્યા ગયા હતા.

પ્રતિશાદ આપો

તમારું ઇમેઇલ સરનામું પ્રકાશિત કરવામાં આવશે નહીં.