Homeએકસ્ટ્રા અફેરઈડબલ્યુએસ અનામતને મંજૂરી, મોદી સરકારને રાહત

ઈડબલ્યુએસ અનામતને મંજૂરી, મોદી સરકારને રાહત

એકસ્ટ્રા અફેર – ભરત ભારદ્વાજ

સુપ્રીમ કોર્ટે સવર્ણોમાં આર્થિક રીતે નબળા વર્ગ (ઈડબલ્યુએસ)ના લોકોને અપાયેલી ૧૦ ટકા અનામત પર મંજૂરીની મહોર મારતાં મોદી સરકારને રાહત થઈ છે. ગુજરાત અને હિમાચલ પ્રદેશમાં વિધાનસભાની ચૂંટણીની તારીખો જાહેર થઈ ચૂકી છે. આ બંને રાજ્યો સવર્ણ મતબેંકનું પ્રભુત્વ ધરાવતાં રાજ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સવર્ણોમાં આર્થિક રીતે નબળા વર્ગ (ઈડબલ્યુએસ)ના લોકોને અપાયેલી ૧૦ ટકા અનામત પર મંજૂરીની મહોર ના મારી હોત તો વિધાનસભાની ચૂંટણીઓમાં ભાજપને મોટો ફટકો પડ્યો હોત. સુપ્રીમ કોર્ટે સવર્ણોમાં આર્થિક રીતે નબળા વર્ગ (ઈડબલ્યુએસ)ના લોકોને અપાયેલી ૧૦ ટકા અનામત પર મંજૂરીની મહોર મારી ભાજપને રાજકીય નુકસાનીમાંથી બચાવી લીધો છે તેથી ભાજપ અને મોદી સરકાર પણ રાહત અનુભવે એ સ્વાભાવિક છે.
મોદી સરકારે ૨૦૧૯ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલાં ઈડબલ્યુએસ અનામતની જાહેરાત કરી હતી. તેના કારણે અનામતનું કુલ પ્રમાણ ૫૦ ટકાથી ઉપર જઈને ૬૦ ટકાની આસપાસ થઈ જતું હોવાથી તેની બંધારણીય કાયદેસરતાને પડકારવામાં આવી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે પહેલાં આપેલા ચુકાદામાં અનામતનું કુલ પ્રમાણ ૫૦ ટકાથી ઉપર ના જવું જોઈએ એવું કહેલું તેથી ઈડબલ્યુએસ અનામત નહીં ટકે એવું લાગતું હતું પણ સુપ્રીમ કોર્ટે એ માન્યતાને ખોટી પાડીને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં એડમિશન અને સરકારી નોકરીમાં આર્થિક રીતે નબળા વર્ગના વ્યક્તિઓને ૧૦ ટકા અનામત આપવાની જોગવાઈ પર મંજૂરીની મારી દીધી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટની પાંચ જજની બંધારણીય બેંચમા ચીફ જસ્ટિસ યુ.યુ. લલિત ઉપરાંત જસ્ટિસ દિનેશ માહેશ્ર્વરી, એસ. રવીન્દ્ર ભટ, બેલા એમ. ત્રિવેદી અને જેબી પારડીવાલા હતાં. પાંચ જજની બેંચે મેરેથોન સુનાવણી કરીને સાત દિવસ સુધી દલીલો ચાલી હતી. આ દલિલોના અંતે સુપ્રીમ કોર્ટે ૩ વિરુદ્ધ ૨ જજની બહુમતીથી ઈડબલ્યુએસ અનામતને મંજૂરી આપી છે. ચીફ જસ્ટિસ યુ.યુ. લલિત ઉપરાંત જસ્ટિસ એસ. રવીન્દ્ર ભટ્ટે ઈડબલ્યુએસ અનામતને ગેરબંધારણીય ગણાવી છે પણ બાકીના ત્રણ જજ ઈડબલ્યુએસ અનામતની તરફેણમાં હોવાથી તેમનો વિરોધ ટક્યો નથી.
આ અનામતને શિક્ષણવિદ મોહન ગોપાલે પડકારી હતી. તેમણે ઈડબ્લ્યુએસ અનામતનો વિરોધ કરતા તેને પાછલા બારણેથી અનામતને ખતમ કરવાનો પ્રયાસ ગણાવ્યો હતો. મોહન ગોપાલે ઘણી દલીલો કરેલી ને તેમની દલીલોની વાત કરવી શક્ય નથી પણ સુપ્રીમ કોર્ટે તેમની દલીલોને સ્વીકારી નથી એ સ્પષ્ટ છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો ઐતિહાસિક છે અને લાંબા સમયથી લટકતા એક મુદ્દાનો તેના કારણે નિવેડો આવી ગયો છે. અલબત્ત આ ચુકાદાના કારણે સુપ્રીમ કોર્ટની વિશ્ર્વસનિયતા સામે જ સવાલો ઊભા થયા છે. ભૂતકાળમાં સુપ્રીમ કોર્ટે ઘણા ચુકાદામાં કહેલું કે, દેશમાં અનામતનું પ્રમાણ ૫૦ ટકાથી વધવું ના જોઈએ.
આપણે ત્યાં પહેલાં સરકારી નોકરીઓમાં અનુસૂચિત જાતિ (એસસી), અનુસૂચિત જનજાતિ (એસટી) અને અન્ય પછાત વર્ગ (ઓબીસી) માટે કુલ મળીને ૪૯.૫૦ ટકા અનામતની જોગવાઈ હતી. આ પૈકી એસસી માટે ૧૫ ટકા, એસટી માટે ૭.૫ ટકા અને ઓબીસી માટે ૨૭ ટકા બેઠકો અનામત છે. ગુજરાતમાં દલિતો કરતાં આદિવાસીઓની વસતી વધારે છે તેથી એસટી માટે ૧૫ ટકા અને એસસી માટે ૭.૫ ટકા અનામત છે જ્યારે ઓબીસી માટે ૨૭ ટકા જ અનામત છે. મોદી સરકારે ઈકોનોમિકલી વીકર સેક્શન્સ (ઈડબલ્યુએસ) માટે ૧૦ ટકા અનામતની જોગવાઈ કરી પછી અનામતનું કુલ પ્રમાણ ૫૯.૫૦ ટકા થયું છે.
અનામતના મામલે ઈન્દિરા સાહની કેસનો ચુકાદો ઐતિહાસિક મનાય છે. ઈન્દિરા સાહની કેસમાં અપાયેલા સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા પ્રમાણે સરકારી નોકરીઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં અનામતનું પ્રમાણ ૫૦ ટકાથી વધવું ના જોઈએ. આ મુદ્દાને ઈબીસી અનામતને પડકારવા માટે આધાર બનાવાયો હતો.
ઈન્દિરા સાહની કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે ૫૦ ટકા અનામતની મર્યાદા નક્કી કરેલી પણ અન્ય પછાત વર્ગ માટે કેન્દ્રની સરકારી નોકરીઓમાં અલગ અનામતને મંજૂરી આપેલી. ઈન્દિરા સાહની કેસનો ચુકાદો ૧૯૯૨માં આવેલો ને એ વખતે અનામતનું પ્રમાણ બધું મળીને ૨૨.૫૦ ટકા હતું. તેમાં ૨૭ ટકા અનામત ઉમેરાતાં કુલ અનામત ૪૯.૫૦ ટકા થઈ હતી. ઈન્દિરા સાહની કેસના ચુકાદા વખતે ઓબીસીને અપાયેલી ૨૭ ટકા વધારાની અનામત છતાં ૫૦ ટકાની મર્યાદાની જોગવાઈનો ભંગ થતો નહોતો છતાં સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ રીતે અનામતનું પ્રમાણ ૫૦ ટકાથી વધવું ના જોઈએ એવી ટીપ્પણી કરી હતી. એ પછી ઘણા કેસોમાં અનામતનું પ્રમાણ ૫૦ ટકાથી વધવું ના જોઈએ એવો ચુકાદો સુપ્રીમે આપ્યો જ છે. ઈડબલ્યુએસ અનામતથી અનામતનું પ્રમાણ ૫૦ ટકાથી વધી જ ગયું છે ત્યારે સુપ્રીમનો ક્યો ચુકાદો સાચો એ સવાલ છે.
મોદી સરકારે ૧૦ ટકા અનામતની જોગવાઈ કરી એ બંધારણીય રીતે યોગ્ય છે કે નહીં એ નક્કી કરવાનું કામ સુપ્રીમ કોર્ટનું હતું ને કોર્ટે એ કામગીરી બજાવી છે તેથી એ વિશે આપણાથી કશું બોલી ના શકાય પણ સુપ્રીમ કોર્ટના જ જૂના ચુકાદાને ધ્યાનમાં જ ના લેવાય એ કઠે એવું તો છે જ. ભારતમાં બંધારણીય જોગવાઈઓમાં કેવા વિરોધાભાસ છે તેનો આ પુરાવો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના આ ચુકાદાને પગલે ભારતમાંથી કદી અનામત નહીં જાય એ પણ સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે. સવર્ણોમાં અનામતના કારણે ભારે કચવાટ છે પણ તેમનાથી કશું થઈ શકતું નથી કેમ કે તેમનું સાંભળનારું જ કોઈ નથી. દેશના તમામ રાજકીય પક્ષો અનામતને સમર્થન આપે છે ને તેમાં જરાય ફેરફાર કરવા રાજી નથી. હવે સુપ્રીમ કોર્ટે તેના પર મંજૂરીની મહોર મારતાં આ દેશમાં અનામત કાયમી થઈ ગઈ એ નક્કી છે.
મેરિટના બદલે રિઝર્વેશનનો પ્રભાવ રહેશે એ આપણું ભાવિ છે. આપણે આપણું બધું વિદેશ જતું રહે છે તેની ચિંતા કરીએ છીએ. અનામતના કારણે તક જ ના મળવાની હોય તો યુવાનો બીજું કરે પણ શું?
સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાએ ભવિષ્યમાં નવા નામે અનામતની જોગવાઈનો રસ્તો પણ ખોલી દીધો છે. પહેલાં ૫૦ ટકાની મર્યાદા હતી એ નિકળી જતાં હવે રાજકારણીઓને રોકનારું કોઈ રહ્યું જ નથી તેથી ભવિષ્યમાં આ દેશમાં જનરલ કેટેગરી માટે પાંચેક ટકા બેઠકો બાકી રહી જાય એવું થાય તો નવાઈ નહીં. ઉ

RELATED ARTICLES

Most Popular