Homeવીકએન્ડટૂ ફિંગર ટેસ્ટ: પિતૃસત્તાક અને અવૈજ્ઞાનિક

ટૂ ફિંગર ટેસ્ટ: પિતૃસત્તાક અને અવૈજ્ઞાનિક

કવર સ્ટોરી – દર્શના વિસરીયા

તબીબી ક્ષેત્રે થયેલી પ્રગતિ છતાં આજે પણ બળાત્કારપીડિત મહિલાઓએ ટૂ ફિંગર ટેસ્ટ જેવી અનુચિત તપાસનો સામનો કરવો પડતો હતો, પણ સુપ્રીમ કોર્ટે આ ટેસ્ટ પર પ્રતિબંધ મૂકીને ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો

નવેક વર્ષ પહેલાં એટલે કે ડિસેમ્બર, ૨૦૧૩માં નિર્ભયા (જ્યોતિ પાંડે) સામૂહિક બળાત્કારની હિચકારી ઘટના બાદ
આવી હિંસા માટે બનાવવામાં આવેલા કાયદા પર વિસ્તૃત
ચર્ચા કરવામાં આવી હતી અને એ જ સમયે ટુ-ફિંગર ટેસ્ટ પર પ્રતિબંધ લગાવવામાં આવ્યો હતો, એટલું જ નહીં કોર્ટ
દ્વારા તપાસની આ રીતને મેડિકલ અભ્યાસમાંથી દૂર કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે, એટલું જ નહીં કોર્ટ આ પ્રકારની તપાસની આ રીતને ‘પિતૃસત્તાક અને અવૈજ્ઞાનિક’ ગણાવવામાં આવી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે સોમવારે આપેલા પોતાના આદેશમાં એવું પણ જણાવ્યું હતું કે ટુ-ફિંગર ટેસ્ટને મેડિકલ કોલેજની અધ્યયન સામગ્રીમાંથી દૂર કરવામાં આવે. બળાત્કાર પીડિતાની તપાસ માટે અપનાવાતી આ રીત અવૈજ્ઞાનિક છે જે પીડિતાને ફરી વાર પ્રતાડિત કરે છે.
એક બળાત્કાર કેસમાં સજા બરકરાર રાખવામાં આવેલા કેસની સુનાવણી વખતે ન્યાયાધીશ ડી. વાય. ચંદ્રચૂડ અને ન્યાયાધીશ હિમા કોહલીની બેન્ચ દ્વારા આ નિર્ણય સંભળાવવામાં આવ્યો હતો. આજની તારીખમાં પણ ટુ ફિંગર ટેસ્ટ કરવામાં આવે એ મહિલાઓ સાથે આચરવામાં આવતા ભેદભાવપૂર્ણ વ્યવહારનું પ્રતીક છે અને એ માટે કોર્ટે પણ એ વાતનો અફસોસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે આજે પણ ટુ-ફિંગર ટેસ્ટ કરવામાં આવે છે જે મહિલાઓ માટે ભેદભાવપૂર્ણ છે. કોર્ટે ચેતવણી આપી છે કે ટુ-ફિંગર ટેસ્ટ કરનારને દોષી ગણવામાં આવશે.
ન્યાયાધીશ ચંદ્રચૂડે કહ્યું, ‘એક મહિલા યૌન સંબંધોમાં
સક્રિય હોવાના કારણે એવું ન માનવામાં આવે કે તેમની સાથે બળાત્કાર નથી થયો, આ પિતૃસત્તાક અને લૈંગિકરૂપે પણ ભેદભાવપૂર્ણ છે.’
‘કોર્ટે વારંવાર ટુ-ફિંગર ટેસ્ટના ઉપયોગને હતોત્સાહિત કર્યો છે. આ પરીક્ષણનો કોઈ વૈજ્ઞાનિક આધાર નથી બલકે આ રીત પીડિતાને ફરી વાર પ્રતાડિત કરે છે, ટુ-ફિંગર પરીક્ષણ ન થવું જોઈએ. આ ટેસ્ટ એવી ખોટી ધારણા પર આધારિત છે કે યૌન સંબંધોમાં સક્રિય મહિલાઓ સાથે બળાત્કાર નથી થઈ શકતો.’
સુપ્રીમ કોર્ટમાં બળાત્કારના જે મામલા અંગે આ નિર્ણય આપ્યો છે એ મામલામાં તેલંગાણા હાઇ કોર્ટે ટ્રાયલ કોર્ટના નિર્ણયને બદલીને આરોપીઓને છોડી મૂક્યા હતા. ટ્રાયલ કોર્ટે આરોપીઓને દોષી ઠેરવવામાં આવ્યા હતા. સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા તેલંગાણા હાઇ કોર્ટના આ નિર્ણયને બદલીને આરોપીઓને આજીવન કેદની સજા સંભળાવવામાં આવી છે.
શું છે ટુ-ફિંગર ટેસ્ટ?
ટુ-ફિંગર ટેસ્ટનો ઉપયોગ બળાત્કારના આરોપોની તપાસ માટે થતો રહ્યો છે. ટુ-ફિંગર ટેસ્ટ પીડિતાના ગુપ્તાંગમાં આંગળીઓ નાખીને કરવામાં આવે છે. તેમાં ડૉક્ટર એ જાણવાની કોશિશ કરે છે કે શું પીડિતા શારીરિક સંબંધ બાબતે સક્રિય હતાં કે કેમ? આનો આધિકારિક હેતુ માત્ર એ સાબિત કરવાનો છે કે બળાત્કારની કથિત ઘટનામાં ‘પેનિટ્રેશન’ થયું છે કે નહીં.
આ પરીક્ષણમાં ગુપ્તાંગની માંસપેશીઓનું લવચીકપણું અને હાઇમન (યોનીપટલ)ની તપાસ થાય છે. જો હાઇમન હાજર થાય છે તો કોઈ પણ પ્રકારના શારીરિક સંબંધ ના હોવાની ખબર પડે છે. જો હાઈમનને નુકસાન થાય તો તેનાથી મહિલાના સેક્સુઅલી એક્ટિવ હોવાની પુષ્ટિ થાય છે.
પરંતુ આ પદ્ધતિના આલોચકોનું કહેવું છે કે, હાઇમન તૂટવાનાં કોઈ બીજાં કારણો પણ હોઈ શકે છે. ડૉક્ટરોના જણાવ્યા અનુસાર યોનીમાં એક મેબ્રેન (પટલ) હોય છે જેને હાઇમન કહેવામાં આવે છે. સેક્સ તેમજ રમત રમતી વખતે મેબ્રેનને નુકસાન થઈ શકે છે.
વર્ષ ૨૦૧૩માં જ્યારે નિર્ભયા (જ્યોતિ પાંડે)ના બળાત્કાર બાદ એવી હિંસા માટે બનેલા કાયદા પર ચર્ચા થઈ હતી, ત્યારે ટૂ-ફિંગર ટેસ્ટ પર પ્રતિબંધ લગાવવામાં આવ્યો હતો. સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયના ‘ડિપાર્ટમેન્ટ ઑફ હેલ્થ રિસર્ચ’ એ જાતીય હિંસાના પીડિતોની ફોરેન્સિક તપાસ માટે દિશા-નિર્દેશો જાહેર કર્યા હતા.
તેમાં એવું જણાવવામાં આવ્યું હતું કે કે, ‘ટૂ-ફિંગર ટેસ્ટને હવે ગેરકાયદેસર ગણવામાં આવશે અને એનું કારણ એવું છે આ કોઈ ચોક્કસ વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ નથી અને તેનો ઉપયોગ કરી શકશે નહીં. આ પદ્ધતિ મેડિકલ દૃષ્ટિએ જોવા જઈએ તો પણ આ તપાસની પદ્ધતિ સાવ વાહિયાત છે અને તેને કારણે મહિલાઓની ગરિમાને ઠેસ પહોંચે છે. જાતીય હિંસાના કાયદાની સમીક્ષા કરવા માટે બનાવવા આવેલી વર્મા કમિટીએ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, બળાત્કાર થયો છે કે નહીં, આ એક કાનૂની તપાસ છે, મેડિકલ મૂલ્યાંકન નથી.’
વર્ષ ૨૦૧૩માં ‘સેન્ટર ફોર લો એન્ડ પોલિસી રિસર્ચ’ એ કર્ણાટકમાં જાતીય હિંસાના કેસમાં સુનાવણી માટે બનાવવામાં આવેલા ફાસ્ટ ટ્રેક કોર્ટસના નિર્ણયનો અભ્યાસ કર્યો છે. ૨૦ ટકાથી વધુ નિર્ણયોમાં તેમણે ટૂ-ફિંગર ટેસ્ટનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ અને પીડિતાના ભૂતકાળના જાતીય આચરણ પર ટિપ્પણીઓ પણ કરવામાં આવી હતી.
ટૂંકમાં સોમવારે સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલા આ ચુકાદાને કારણે બળાત્કારનો ભોગ બનેલી મહિલાઓને થોડાક અંશે રાહત મળશે અને તેઓ અપમાનજનક પરિસ્થિતિમાં મુકાવાથી બચી જશે. આ ચુકાદો આમ તો ખૂબ વહેલો આવી જવો જોઈતો હતો, પણ ખેર દેર આયે દુરુસ્ત આયે…. ઉ

RELATED ARTICLES

Most Popular