મ્યુઝિકલ રોડ્ઝ: સફરમાં સંભળાતી સંગીતની સુરાવલીઓ

ઉત્સવ

કેન્વાસ – અભિમન્યુ મોદી

ઈન્ટરનેટ જયારે થ્રિજી કાળમાં પ્રવેશી રહ્યું હતું, સીડી, ડીવીડીનું પેનડ્રાઈવમાં પરાવર્તન થતું હતું. એ સંક્રાંતિ કાળમાં યો યોનો ક્રેઝ છવાયો હતો. યો યો એટલે પેલો ઈન્ડો-અમેરિકન ચકરડો નહીં. યો યો એટલે યુવા દિલોની ધડકન યો યો હની સિંહ.., ‘દેસી બીટ’ થી ‘દેસી કલાકાર’ સુધીના તેના ગીતો આજે પણ યુ-ટ્યુબમાં ધૂમ મચાવી રહ્યા છે.
વર્ષ ૨૦૧૪માં દેસી કલાકાર પછી આ અતરંગી કલાકાર અચાનક અજ્ઞાત વાસમાં જતા રહ્યા.. કમબેક કર્યું ત્યારે સીને અને સંગીત જગતમાં અન્ય રેપર્સનો સિક્કો જામી ગયો હતો.એટલે હવે હની સિંહ ફરી એ જ ઊંચાઈઓ પર પહોંચવા માટે હવાતિયાં મારે છે.
તાજેતરમાં તેનું ‘મેલોડી સૈયાં’ નામનું એક રૂપકડું પોપ સોન્ગ આવ્યું છે. પણ હજુ લોક હૈયે ગુંજતું નથી થયું.. ગીતના નસીબ કેવા નામમાં મેલોડી છે પણ મીઠાશ હજુ સુધી લોકમાનસમાં મિક્સ નથી થઈ.
માણસનું પણ એવું જ જ્યાં સુધી મગજ સાથે કંઈ મિક્સ ન થાય ત્યાં સુધી અચેતન મનમાં કંઈ ફિક્સ ન થાય… એટલે યાંત્રિક ઉપકરણો થકી ટેમ્પરરી રિલીફ માટે સંગીતની સડકો પર લટાર મારી લે.., પણ ખરેખર તેવા રોડ-રસ્તા જ હોય તો કેવું ! જેમાં લટાર મારીએ તો તેમાંથી મધમીઠું સંગીત નીકળે અને તેમાં જ મહાલ્યા કરીએ !!.. આવો એક વિચાર ૧૯૯૫માં ડેનમાર્કના મ્યુઝિશિયન સ્ટીન ક્રારુપ જેન્સન અને જેકોબ ફ્રોઈડ-મેગ્નસને સુજ્યો… બન્નેએ ડેનમાર્ક સરકારને મંજૂરી લઈને હાઇવે પર પહોંચી ગયા અને એસ્ફાલ્ટોફોન નામના વાજિંત્રની પ્રતિકૃતી રસ્તા પર ઉભી કરી. ડેનમાર્કના માર્ગ અને મકાન વિભાગના અધિકારીઓ રસ્તા પર પડેલા નાના-નાના ચાસને નિહાળીને હંસવા લાગ્યા.
પણ જયારે ૪૫ કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની સ્પીડથી કાર એસ્ફાલ્ટોફોનના ભાગ પરથી પસાર થઈ ત્યારે બધા સ્તબ્ધ થઈ ગયા… કારણ કે ટાયરનું ઘર્ષણ નાના-નાના ચાસ પરથી પસાર થતા સંગીતના સ્પંદનો ઉદભવ્યા અને કોઈ લયમાં એસ્ફાલ્ટોફોન વગાડતું હોય તેવું મધુર સંગીત કર્ણપટલમાં અથડાયું… ડેનમાર્ક સરકાર તો ખુશ થઈ ગઈ. તેમણે આ ટેક્નિક સમજીને દેશના લગભગ દરેક હાઇવે પર આ પ્રકારના વાંજીત્રો તૈયાર કરાવી દીધા પછી તો શું હોય! જેવા લોકો તેના વાહનમાંથી આ સંગીતમય સડકો પરથી પસાર થાય તેને સુરાલયમાં રહેવાનો લાભ મળી રહે…
આ સંગીતમય સડકોના કારણે ડેનમાર્કમાં અકસ્માતો અટકી ગયા, લોકો સંગીત સાંભળવાના બહાને વાહનોની ગતિ ઘટાડી દેતા અને જો પુરપાટ વેગે વાહન પસાર થાય તો કર્કશ સંગીત ઉપજે એટલે તુરંત વાહનચાલક સાવધાન થઈ જાય.
ઘણીવાર ચાલુ ડ્રાઈવિંગ દરમિયાન ડ્રાઈવરની આંખોને ઊંઘના તંતુઓ ઘેરી વડે એ સમયે રસ્તા પરથી વાંજીત્રોનો અવાજ ગુંજી ઉઠે એટલે ડ્રાઈવર જાગૃત થઈ જાય તેવી ઘટનાઓ પણ બની.
એ સમયના ડેનમાર્કના પ્રધાનમંત્રી પોલ નિરુપ રાસમુસેનએ સંગીતમય સડકોનું ‘મેલોડી રોડ્ઝ’ તરીકે નામકરણ કર્યું અને તેના ટુરિઝમ સેક્ટરના પ્રચાર-પ્રસારમાં પણ ‘મેલોડી રોડ્ઝ’ નું વર્ણન શરુ કરી દીધું. તેનાથી પ્રેરાઈને દેશ-વિદેશના એન્જીનિયર આ ટેક્નિકને સમજવા ડેનમાર્કના પ્રવાસે આવવા લાગ્યા.
એક પણ યાંત્રિક ઉપકરણ વગર, વીજ પ્રવાહના પરિવહન વિના, કોઈપણ વાજિંત્રની તોડફોડ કરીને તેને રસ્તા પર ચોંટાડ્યા વગર માત્ર રબરના ટાયરનું ડામર રોડ પર ઘર્ષણ થવાને કારણે સંગીતના સપ્તકો ઉત્પન્ન થતું હતું. આ સમગ્ર પ્રક્રિયાને નિહાળીને એન્જીનિયર પણ અવાચક થઈ ગયા હતા.
‘મેલોડી રોડ્ઝ’ તદ્દન દેશી ઢબે તૈયાર થયા હતા. જે પ્રકારે સંગીતકારને ચોક્કસ વાજિંત્ર વગાડવા માટે તેની મ્યુઝિકલ નોટ્સને અનુસરવી પડે.. એ જ મ્યુઝિકલ નોટ્સને રોડ પર અંકિત કરવામાં આવતી હતી. પણ તેમાં એવી ટેકિનકનું મિશ્રણ કરવામાં આવ્યું કે જો વાહન ૪૫ કિલોમીટર પ્રતિકલાક કે તેની ધીમી ગતિએ પસાર થાય તો જ રસ્તા પરથી સંગીતના સ્વરો ઉદભવે..
જો ગતિ વધી તો કાંન માંથી કીડા ખરે તેવો ઘોંઘાટ પેદા થવા લાગે.. એટલે કોઈ ઓવર સ્પીડથી વાહન ચલાવે જ નહીં.
સંગીતની આ સંગત દુનિયાના અન્ય દેશોમાં પણ ફેલાઈ જેના કારણે આજે જાપાન, સાઉથ કોરિયા, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ચીન, નેધરલેન્ડ, હંગરી, ઇન્ડોનેશિયા અને ફ્રાન્સ સહિતના દેશોએ પોતાના રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગો પર તેમની મનગમતા ગીતની ધૂનને જડી દીધી.
આજે આ રાષ્ટ્રોમાં રાષ્ટ્રીય ગીતથી
લઈને બાલમંદિરના ગીતો, ઐતિહાસિક
પ્યાનોની ધૂન, યુદ્વ પૂર્ણ થયા બાદ સંભળાતો શાંતિનો સંદેશ, વિશ્વ પ્રસિદ્ધ ફિલ્મ ટાઇટેનિકની થીમ સહિતના ગીતોની ધૂન સાંભળવા મળે છે. ખાસ તો અકસ્માતની ઘટનામાં નોધપાત્ર ઘટાડો થયો. લોકો ડ્રાઈવિંગ પ્રત્યે સચેત થયા અને સંગીતના આરોહ અવરોહની સમજ કેળવવા લાગ્યા.
સંગીત છે જ એટલું કમાલ જયારે જયારે સાંભળવા મળે ત્યારે ત્યારે માનવ મન મોર બની થનગાટ કરે.. એટલે તો ભારતમાં દુ:ખભર્યા ગીતોથી માંડીને હિપ-હોપના ક્લચર સમા ગીતો સુપરહિટ નીવડે છે.
વર્ષો જુના બ્લોકબસ્ટર ગીત પર રી-મિક્સના વાઘા પહેરાવીને રજૂ કરવામાં આવે તો એ ગીત પણ ઉપડી જાય છે. મેલોડી ગીતોના બેતાજ બાદશાહ વિજુ શાહને કદાચ આજના નેટિઝન્સ નથી ઓળખતા પણ તેમણે ૯૦ના દશકમાં બોલીવુડને પોપ ગીતોના ઢાળમાં રંગી નાખ્યું હતું.
તેમના ગીતો આજે પણ ચાર્ટબસ્ટર છે અને તેની રીમેક બન્યા જ કરે છે. રાજીવ રાયની મલ્ટીસ્ટાર ફિલ્મ મોહરાના ગીતો વિજુ
શાહે કંપોઝ કરેલા તેના લગભગ બધાં
ગીતો ગાજ્યાં અને એક ગીત ‘ટીપ ટીપ
બરસા’ તો એટલી હદે ગૂંજ્યું-ગાજ્યું કે મુંબઇમાં પોલીસ કમિશનરે આ ગીત પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો.
જો કે આ ગીતની પ્રેરણા સ્વીડીશ ગાયક ડો.અલબન નવાપરાના હિટ આલ્બમ ‘રોલ ડાઉન ડી રબર મેન’ પરથી લેવામાં આવી
હતી. બીબીસીને આપેલા એક ઇન્ટરવ્યૂમાં ડૉ.અલબને જણાવ્યું હતું કે તેમને આ ગીતની ધૂન ડેનમાર્કના ‘મેલોડી રોડ્ઝ’ પરથી પસાર થતા સ્ફૂરી હતી.
આવી તો અનેક ધૂન સંગીતયમય ધોરીમાર્ગોએ સર્જી દીધી હશે. સોનાક્ષી સિંહ સાથે ભાગેડુ પ્રેમી બનેલા યો યો હની સિંહે પણ ‘દેસી કલાકાર’ની ધૂન કેલિફોર્નિયાના એક ‘સીંગીગ રોડ’ પરથી બનાવી હતી. એટલે જ ગીતનું મોટાભાગનું શૂટિંગ પણ એ જ સ્થળે કરવામાં આવ્યું છે. ઇમરાન ખાનના કલ્ટ બ્રેકઅપ સોન્ગ આજે પણ ઇન્સ્ટા રીલ્સમાં જોવા મળે છે તેનું બહુચર્ચિત ‘એમ્પ્લીફાયર’ પોપ સોન્ગ પણ નેધરલેન્ડની સંગીતમય સડકોમાંથી ગુંજ્યું હતું.
આવા મ્યુઝિકલ રોડ્ઝ ભારતમાં બને તો કેવું રહે!.., ભારતના દરેક છેવાડે ગઝલની ગલી છે.., તેના પર કવિઓનો કબ્જો છે અને સંગીતના પ્રેમીઓ અવનવા પરાક્રમ સર્જી રહ્યા છે. અને રેડિયો પર વાગતા ફિલ્મી ગીતોના તાલે ઝૂમતી સામાન્ય પ્રજા તો ખરી.. ભારતમાં તો લોકો હોર્નનર પણ સુર-તાલના નિયમોને ધ્યાને લઈને વગાડે છે.
૨ મહિના પહેલા એક વીડિયો ભારે વાઇરલ થયેલો..જેમાં હાઇવે પર એક ટ્રકમાં ‘નાગિન ધૂન’ સાથે હોર્ન વાગી રહ્યું હતું, જે સાંભળીને બાઇકર્સનું ટોળું રોકાઈ ગયું અને ટોળામાં સામેલ યુવાનોએ રસ્તા પર આળોટી આળોટીને ડાન્સ કર્યો હતો.
ગોધરાને મેઘરાજા ઘમરોળી રહ્યા હતા. રસ્તા નદી બન્યા હતા. જેમાં એક રીક્ષા પાણીના પ્રવાહમાં ફસાઈ ગઈ હતી. ઓટો ડ્રાઈવરે ભારે મહેનત કરી પણ રીક્ષા બહાર નીકળી જ નહીં. થાકીને નિરાશ થવાને બદલે તેણે રીક્ષામાં રેડિયો ચાલુ કરીને રસ્તાં પર ઘૂંટણ સુધીના પાણીમાં જોરદાર ડાન્સ કર્યો હતો. તેનો વીડિયો પણ સોશિયલ મીડિયામાં આગની જેમ વાઇરલ થયો હતો.
અહીં તો સંગીત પ્રેમીઓની કમી જ નથી. પણ આવા મ્યુઝિકલ રોડ બનાવવા ક્યાં? અત્યારે તો મુંબઈ હોય કે માંડવી દરેક જગ્યાએ ખાડાઓનું સામ્રાજ્ય છે. પણ દેશના ધોરીમાર્ગોની સ્થિતિ તેના પ્રમાણમાં સારી છે. છતાં છાશવારે હાઇવે રક્તરંજિત બનતો હોય તેવી ઘટનાઓ ભારતમાં આકાર પામે છે. ૨૦૨૧ના આંકડા અનુસાર ભારતમાં ૧.૩૪ લાખ લોકોને હાઇવે પર મુસાફરી દરમિયાન કાળ ભેટી ગયો હતો. આવા સમયે મ્યુઝિકલ રોડ્ઝની થીમ ઘણાં અકસ્માત અટકાવી શકવા નિમિત્ત બની શકે છે.
ભારતમાં ગાંધીનગરથી અમદવાદ હાઇ-વે, ચેન્નાઈથી પોંડિચેરી હાઇ-વે, વિશાખાપટ્ટનમથી અરાકુ વેલી હાઇ-વે, મુંબઈથી પુણે એક્સપ્રેસ-વે, મુંબઈથી ગોવા હાઇ-વે, ગંગટોકથી લેક ત્સોમગો અને નાથુ-લા પાસ નેશનલ હાઇ-વે અને બેંગ્લોરથી ઉટી સુધીના ધોરીમાર્ગો મુસાફરી અને પરિવહનની દ્રષ્ટિએ સલામત છે. આ પૈકી કોઈ એકને સંગીતમય સડકમાં પરિવર્તિત કરવામાં આવે તો ખરેખર જલસો પડી જાય.. તો પછી એ રસ્તા પર ક્યાં વાજિત્રનો પ્રયોગ કરવો? વિજ્ઞાને એવું સાબિત કર્યું છે કે શાસ્ત્રીય સંગીતનું નિયમિત શ્રવણ કરવું સ્વાથ્ય માટે ફાયદાકારક છે. મનને શાંત કરે તેવું શાસ્ત્રીય સંગીત સાંભળવાથી, ગાયન કરવાથી અને વગાડવાથી શરીરમાં હકારાત્મક સંવેદનો જાગે છે. શરીરમાં સ્ટ્રેસ હોર્મોનનું પ્રમાણ ઘટે છે. જેની સારી અસર રોગપ્રતિકારક ક્ષમતા પર થાય છે.કોરોનકાળમાં પણ જયારે ક્રિટિકલ દર્દીઓને મ્યુઝિક થેરાપી અપાતી હતી ત્યારે તબીબો પણ શાસ્ત્રીય સંગીતનું જ સૂચન કરતા હતા.
ભારતીય રાગ-સંગીતની એજ વિશિષ્ટતા છે કે તેની સ્વર લહેરો વ્યકિતમાં અંદર રહેલી સુક્ષ્મતાઓ અને વિશિષ્ટતાઓને પોતાનામાં રંગાવાનું અને સમાવવાનું કાર્ય કરે છે. સ્વરો મનના ઊંડાણને સ્પર્શી પરમાનંદની પ્રાપ્તિ કરાવે છે. શાસ્ત્રીય સંગીત રોગી ને નિરોગી, સંવેદનાશૂન્યને સંવેદનશીલ બનાવે છે. તો શાસ્ત્રીય સંગીતના વિવિધ રાગને ધ્યાને રાખીને રાગ દરબારી, કેદાર, મિયામલ્હાર, કલ્યાણ, કાનડા,નીલાંબરી, બિહાગ, ભૈરવી,આશાવરી, આનંદભૈરવી, અહીરભૈરવ માંથી કોઈ એકની ધૂનને હાઈ-વે પર અંકિત કરી શકાય…. અને જો ખરેખર ભારતમાં સંગીતમય સડકોનું નિર્માણ થશે તો દેશ આખો સુમધુર સંગીતથી ગુંજી ઉઠશે… એમાં શંકાને સ્થાન નથી

પ્રતિશાદ આપો

તમારું ઇમેઇલ સરનામું પ્રકાશિત કરવામાં આવશે નહીં.