બાબરી મસ્જિદ, પ્લેસીસ ઑફ વર્શીપ ઍક્ટ અને જ્ઞાનવાપી મસ્જિદ અંગેના નિર્ણયનું એ ટુ ઝેડ

ટૉપ ન્યૂઝ દેશ વિદેશ

વારાણસી કોર્ટે 12 સપ્ટેમ્બરે જ્ઞાનવાપી મસ્જિદ વિવાદ પર મહત્વનો ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે ચુકાદામાં કહ્યું કે જ્ઞાનવાપી કેસમાં હિન્દુ પક્ષની અપીલ સુનાવણીને લાયક છે. મુસ્લિમ પક્ષે આ કેસની સુનાવણી ન કરવા માટે કોર્ટમાં અરજી કરી હતી. તેમણે સુનાવણી ન કરવા માટે કારણ પણ આપ્યું હતું. તેમણે પ્લેસ ઓફ વર્શીપ (સ્પેશિયલ પ્રોવિઝન્સ) એક્ટ એટલે કે પ્લેસ ઓફ વર્શીપ (સ્પેશિયલ પ્રોવિઝન્સ) એક્ટ 1991નો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ સમગ્ર મામલાને સમજવા માટે ચાલો જાણીએ શું છે પ્લેસીસ ઑફ વર્શીપ ઍક્ટ અને જ્ઞાનવાપી મસ્જિદ વિવાદ.

1991માં કાશી વિશ્વનાથ મંદિરના પૂજારીઓના વંશજ દ્વારા વારાણસી સિવિલ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરવામાં આવી હતી. કહેવાય છે કે જ્ઞાનવાપી મસ્જિદ પહેલા અહીં મંદિર હતું. કાશી વિશ્વનાથનું મૂળ મંદિર 2050 વર્ષ પહેલા રાજા વિક્રમાદિત્ય દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું, જેને મોગલ શાસક ઔરંગઝેબ દ્વારા તોડીને મસ્જિદ બનાવવામાં આવી હતી. એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે ઔરંગઝેબે આ સ્થાન પર કાશી વિશ્વનાથ મંદિરને તોડીને 1699માં જ્ઞાનવાપી મસ્જિદ બનાવી હતી.
હિંદુઓની આ અરજીના જવાબમાં મુસ્લિમોની એક મસ્જિદ કમિટી અલાહાબાદ હાઇ કોર્ટમાં પહોંચી હતી. તેમણે 1991ના કૉંગ્રેસની નરસિંહ રાવ સરકારના પ્લેસીસ ઑફ વર્શીપ ઍક્ટની દલીલ કરી હતી. ત્યાર બાદ હાઇ કોર્ટે નીચલી કોર્ટ (વારાણસી સિવિલ કોર્ટ)ની કાર્યવાહી પર સ્ટે મૂકી દીધો હતો. આમ આ કેસ પેન્ડિંગ રહી ગયો. 22 વર્ષ બાદ 2019માં હિંદુ પક્ષે ફરીથી હાઇ કોર્ટનો દરવાજો ખટખટાવ્યો. હિન્દુ પક્ષે જ્ઞાનવાપી મસ્જિદનો સર્વે પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા કરાવવાની માગણી કરતી અરજી દાખલ કરી હતી. હાલ આ મામલો હાઈકોર્ટમાં પેન્ડીંગ છે.

18 ઓગસ્ટ 2021ના રોજ પાંચ મહિલાઓએ વારાણસી સિવિલ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી હતી. તેમાં માંગ કરવામાં આવી હતી કે મા શૃંગાર ગૌરી, ભગવાન ગણેશ અને ભગવાન હનુમાનની દરરોજ પૂજા કરવાની છૂટ આપવામાં આવે. અરજીમાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે 1993 સુધી આ વિવાદીત સ્થળ પર દેવી શૃંગાર ગૌરી, ભગવાન ગણેશ અને ભગવાન હનુમાનની દરરોજ પૂજા થતી હતી. 1993 પછી વર્ષમાં માત્ર એક જ વાર પૂજા કરવાની છૂટ આપવામાં આવી હતી. 15 ઑગસ્ટ 1947 પછી પણ આ સ્થળ પર દરરોજ પૂજા થતી હતી, તેથી 1991નો પૂજા સ્થળનો કાયદો અહીં લાગુ થતો નથી. હિંદુઓની આ દલીલ કોર્ટે માન્ય રાખી હતી.

નરસિંહા રાવની કોંગ્રેસ સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન વર્ષ 1991માં પૂજા સ્થળ (વિશેષ જોગવાઈઓ) અધિનિયમ બનાવવામાં આવ્યો હતો. તે સમયે રામ મંદિરનો મુદ્દો પૂરજોશમાં હતો. રામ મંદિર આંદોલનના વધતા પ્રભાવને કારણે અયોધ્યાની સાથે સાથે અન્ય ઘણી જગ્યાએ મંદિર-મસ્જિદ વિવાદ વધવા લાગ્યો. આ મુદ્દાઓને શાંત કરવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પ્લેસ ઓફ વર્શીપ (સ્પેશિયલ પ્રોવિઝન્સ) એક્ટ લાવવામાં આવ્યો હતો.

પ્લેસ ઓફ વર્શીપ (પૂજા સ્થાનો) (સ્પેશિયલ પ્રોવિઝન્સ-વિશેષ જોગવાઈઓ) અધિનિયમ હેઠળ, દેશની આઝાદી પહેલા એટલે કે 15મી ઓગસ્ટ 1947 પહેલા અસ્તિત્વમાં હોય તેવા કોઈપણ ધર્મના પૂજા સ્થળને અન્ય કોઈ ધર્મના પૂજા સ્થળમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય નહીં. આ કાયદા હેઠળ, જો કોઈ આવું કરે છે, તો તેને સજા તરીકે જેલમાં મોકલી શકાય છે. પ્લેસ ઓફ વર્શીપ એક્ટ મુજબ, આઝાદી સમયે ધાર્મિક સ્થળ જેવું હતું તેવું જ રહેશે. આ સિવાય આ કાયદા હેઠળ આ ધાર્મિક સ્થળોને તોડી કે નવા બનાવી શકાય નહીં. પૂજા સ્થળ (વિશેષ જોગવાઈઓ) એક્ટ હેઠળ, જો તે સાબિત થાય છે કે વર્તમાન ધાર્મિક સ્થળ અન્ય ધર્મના સ્થાનને તોડીને બનાવવામાં આવ્યું છે, તો પણ તેને અન્ય સંપ્રદાયના સ્થાનમાં ફેરવવામાં આવશે નહીં.

જોકે અયોધ્યા વિવાદને આ કાયદાના દાયરાની બહાર રાખવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ એવી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે આ મામલો અંગ્રેજોના ઘણા સમય પહેલા કોર્ટમાં હતો. તેથી તેને અલગ રાખવામાં આવશે.
વારાણસી ડિસ્ટ્રિક્ટ કોર્ટના આ નિર્ણય બાદ હવે જ્ઞાનવાપી મામલે સુનાવણી શરૂ થશે. આ સુનાવણી 5 મહિલાઓની અરજી પર થશે, જેમાં તેમણે શ્રૃંગાર ગૌરી મંદિરમાં દરરોજ પૂજા કરવાની પરવાનગી માંગી છે. હવે કોર્ટ નક્કી કરશે મહિલાઓને ત્યાં પૂજા કરવાની છૂટ આપવી કે નહીં. વારાણસી કોર્ટના નિર્ણયની અસર મથુરા અને આ પ્રકારના તમામ વિવાદો અથવા મામલાઓ પર પડશે જે પૂજા અધિનિયમ હેઠળ આવે છે.

કાશી વિશ્વનાથ મંદિર અને જ્ઞાનવાપી મસ્જિદ વિવાદને લઈને પણ અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટમાં અરજી દાખલ કરવામાં આવી છે. જેમાં હિન્દુ પક્ષે સમગ્ર મસ્જિદ સંકુલ હિન્દુઓને સોંપવાની માગણી કરી છે. તાજમહેલ વિશે એવો દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે પહેલા અહીં એક શિવ મંદિર હતું. શ્રી કૃષ્ણ જન્મભૂમિ મથુરામાં સ્થિત શાહી ઇદગાહ મસ્જિદ વિશે દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે અહીં પણ મસ્જિદ પહેલા મંદિર હતું, જેને તોડીને મસ્જિદનું સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું હતું. આ સિવાય ધારમાં હિન્દુ મંદિર પર મસ્જિદ બનાવવાનો મામલો છે. દિલ્હીમાં કુતુબ મિનારનું નામ બદલીને વિષ્ણુ સ્તંભ રાખવાની માંગ થઈ રહી છે, જૌનપુરમાં અટલા દેવીનું મંદિર તોડીને મસ્જિદ બની હોવાનો દાવો પણ થઈ રહ્યો છે.

એવું બની શકે છે કે પ્લેસ ઓફ વર્શીપ કાયદાની યોગ્ય વ્યાખ્યા કરવામાં આવે અને આ કાયદાના શું નિયમો છે એની સમજ આપવામાં આવે. એ ઉપરાંત કેન્દ્ર સરકાર ઇચ્છે તો આ કાયદામાં સુધારો કરી શકે છે, પરંતુ આ માટે તેમણે સંસદમાં ઠરાવ લાવીને તેને પસાર કરવો પડશે અને તેને કાયદાનું સ્વરૂપ આપવું પડશે.

પ્રતિશાદ આપો

તમારું ઇમેઇલ સરનામું પ્રકાશિત કરવામાં આવશે નહીં.