મેં બસ્સો હત્યા, ચાલીસ બળાત્કાર તેમ જ અનેક લૂંટફાટ કરી છે, પણ…

મેટિની

રાજકોટની કોર્ટ, અભિનેતા પ્રાણ અને બેઈમાનની ઍવૉર્ડ વાપસી

ફિલ્મનામા – નરેશ શાહ

મને એ વાતનું આશ્ર્ચર્ય નથી કે, મારે અદાલતમાં પેશ થવું પડયું. આશ્ર્ચર્ય એ વાતનું છે કે કોર્ટે મને આ કઠેરામાં ઉપસ્થિત રહેવાનો આદેશ આપવામાં આટલા બધા વર્ષ્ાો કાઢી નાખ્યાં…
આ શબ્દો રાજકોટની કોર્ટમાં કહેવામાં આવી રહ્યા હતા અને કહેનાર હતા અભિનેતા પ્રાણ(૧૯ર૦-ર૦૧૩). એ પ્રાણ, જેમણે લગભગ બાસઠ વર્ષ્ા સુધી ફિલ્મોમાં અભિનય ર્ક્યો. એ પ્રાણ, જેની ખલનાયક તરીકેની ઈમેજ ભારતીય માનસમાં એવી સજ્જડ રીતે અંક્તિ થઈ ગઈ હતી કે ૧૯પ૦ પછીના ચાલીસ વરસ સુધી કોઈએ પોતાના સંતાનનું નામ પ્રાણ નહોતું પડયું અને આ વાત રિસર્ચ-સ્ટડી પછી પુરવાર થયેલી છે. એ પ્રાણ, જે પોતાના વિવિધ ગેટઅપ માટે બોલીવૂડના સો વરસમાં પણ વન એન્ડ ઓન્લી ગણાય છે. જી, આપણે પ્રાણ (સિકંદ)ની વાત કરી રહ્યાં છીએ, જેઓ વિલન તરીકે લાજવાબ હતા છતાં આપણે તેમને તેમના બે ગીત (કસ્મે વાદે પ્યાર વફા – ઉપકાર અને યારી હૈ ઈમાન મેરા – જંજીર) તેમજ કવ્વાલી (રાઝ કી બાત કહે દું તો – ધર્મા) માટે આકંઠ યાદ કરીએ છીએ. પરંતુ તેમના જીવનમાં એક ફિલ્મ એવી યાદગાર બની હતી કે બની રૂબેને લખેલી તેમની બાયોગ્રાફી …એન્ડ પ્રાણ (ફિલ્મોમાં તેમનું નામ આ રીતે જ સ્ક્રીન પર આવતું) માં એક આખું ચેપ્ટર તેના પર લખવામાં આવ્યું છે
અભિનેતા પ્રાણને રાજકોટની અદાલત સુધી ખેંચી લાવેલી એ ફિલ્મ કોઈ મહાન ફિલ્મ નહોતી. મજા તો એ છે કે પ્રાણે તેમાં ખલનાયકની નહીં, પણ ચરિત્ર અભિનેતાની ભૂમિકા ભજવી હતી છતાં રાજકોટના (યાદ છે ત્યાં સુધી) એક પાનના વ્યવસાયીએ પ્રાણ અને ફિલ્મના દિગ્દર્શક-નિર્માતા સોહનલાલ કંવર પર કોર્ટ કેસ ર્ક્યો હતો. એ ફિલ્મ એટલે ૧૯૭રમાં રિલીઝ થયેલી મનોજકુમાર અભિનીત બેઈમાન
બોક્સ ઓફિસ પર એવરેજ રહેલી બેઈમાન બીજી અનેક રીતે યાદગાર હતી. તમે એ ફિલ્મ ન જોઈ હોય કે ૧૯૭૩ પછી જન્મ્યાં હો તો પણ આ ફિલ્મથી તમે અજાણતાં વાકેફ છો જ કારણકે દરેક રક્ષ્ાાબંધન પર તમે એક ગીત સાંભળો જ છે ; યે રાખી બંધન હૈ ઐસા, જૈસે ચંદા ઔર કિરણ કા, જૈસે બદરી ઔર પવન કા, જૈસે ધરતી ઔર ગગન કા… યે રાખી બંધન હૈ ઐસા વર્મા મલિકે લખેલું આ ચિરંજીવી ગીત બેઈમાન ફિલ્મનું છે. આ જ ફિલ્મે એ વરસે ફિલ્મફેર એવોર્ડમાં પણ સપાટો બોલાવ્યો હતો. બેસ્ટ ફિલ્મ, બેસ્ટ એકટર, બેસ્ટ ડિરેકટર, બેસ્ટ ગીતકાર, બેસ્ટ સિંગર (મુકેશ-જય બોલો બેઈમાન કી), બેસ્ટ સંગીતકાર અને… બેસ્ટ ચરિત્ર અભિનેતા.
આ છેલ્લાં ઍવૉર્ડે જો કે બોલીવુડમાં હંગામો મચાવી દીધો હતો. બેસ્ટ ચરિત્ર અભિનેતાનો ઍવૉર્ડ પ્રાણને જાહેર થયેલો. અત્યારના ફિલ્મી એવોર્ડ ફંડકશન તો શો-બિઝનેશ અને વ્હાલાંદવલાંની પીઠ પંપાળવાનો વ્યાયામ માત્ર છે પણ સિત્તેરના દશકામાં ઍવૉર્ડ વિજેતાના નામ ફંકશન પહેલાં જાહેર કરી દેવામાં આવતા હતા. પ્રથા મુજબ બેસ્ટ ચરિત્ર અભિનેતા ઍવૉર્ડના વિજેતા તરીકે ફિલ્મ ફેરે પ્રાણસાહેબને પણ લેખિત જાણ કરી દીધી હતી પરંતુ પ્રાણસાહેબે ફંકશનના બે દિવસ પહેલાં જ ઍવૉર્ડ – અસ્વીકારનો પોતાનો નિર્ણય જાહેર કરી દીધો.
ફિલ્મી દુનિયામાં એ વખતે ભૂકંપ સર્જાઈ ગયો હતો કારણકે આવી અસામાન્ય ચેષ્ટા એ પહેલાં થઈ નહોતી. મજા એ હતી કે કાયમ કારણ વગરની કોન્ટ્રોવર્સીથી દૂર રહેનારાં અને એકદમ સજ્જન ગણાતાં અભિનેતા પ્રાણસાહેબે મેળવ્યાં પહેલાં જ ઍવૉર્ડ વાપસીનું એલાન કરી દીધું હતું. પ્રાણસાહેબનું કારણ પણ એકદમ નિસ્વાર્થ અને જેન્યુઈન હતું : તેમનો મત એવો હતો કે આ વરસે શ્રેષ્ઠ સંગીતકારનું સન્માન પાકિઝાના સંગીતકાર ગુલામ મોહમ્મદને ફિલ્મફેર અર્પણ કરવો જોઈએ
પ્રાણસાહેબના મતે, ટ્રેજેડી બે હતી: સંગીતકાર ગુલામ મોહમ્મદ એ વરસે જ જન્નતનશીન થયા હતા. તેમને મરણોતર સન્માન આપવાને બદલે ફિલ્મફેરે પ્રાણસાહેબની જ ફિલ્મ બેઈમાનના સંગીતકાર શંકર-જયકિશનને ઍવૉર્ડ આપવાનું જાહેર ર્ક્યું હતું
બે દિવસ પછી થયેલાં ફંકશનમાં ઈરાદાપૂર્વક પ્રાણસાહેબના ઍવૉર્ડ અસ્વીકારની વાતનો, વિરોધનો, મુદ્દો તેમજ તેમના પત્રનો ઉલ્લેખ સુદ્ધાં ન કરવામાં આવ્યો. બેઈમાન ફિલ્મની ટીમે પોતાને મળેલાં તમામ ઍવૉર્ડ સ્વીકારી લીધા પણ… પ્રાણ હાજર રહ્યાં નહોતા. એમને કહેવામાં આવ્યું કે, તમારે સ્ટેજ પર ઉપસ્થિત થઈને ઍવૉર્ડનો અસ્વીકાર કરીને તમારો મુદ્દો ઓડિયન્સ સમક્ષ્ા મૂક્વાની જરૂર હતી. જો કે પ્રાણસાહેબની ઈમાનદારી અકિંચન હતી. તેમણે કહ્યું કે, એવું કરીને હું આયોજકો અને મહેમાનોને અપમાનિત કરવા નહોતો માગતો મને ખબર હતી કે (મારો મુદ્દો સમજીને) ઉપસ્થિત લોકો મારા વિચારોની સરાહના કરત પણ હું એક અશોભનીય કાર્યક્રમનો હિસ્સો બનવા નહોતો માંગતો
સત્ય તો એ પણ છે કે બેઈમાન માટેના ઍવૉર્ડનો અસ્વીકાર કરવા માટે પણ નહીં જનારાં પ્રાણસાહેબને એ જ ફિલ્મ માટે છેક રાજકોટની કોર્ટ સુધી હાજર થવું પડયું હતું. બેઈમાન ફિલ્મ (જેમાં સ્નેહલતા અને ગીતકાર ગુલશન બાવરાએ પણ એકટિંગ કરેલી ) માં ટાઈટલ રોલ મનોજકુમારે ભજવ્યો હતો. પ્રાણ તેમાં ઈમાનદાર પોલીસ કોન્સ્ટેબલ પિતા બન્યા હતા. ફિલ્મના એક દૃશ્યમાં બેઈમાન પુત્રને લાકડીથી ફટકારતી વખતે પ્રાણ એક પ્રહાર ચૂકી જાય છે. લાકડીનો એ પ્રહાર પુત્રની બદલે ભગવાનની મૂર્તિ પર વિંઝાય છે. તેનાથી ખંડિત થયેલી મૂર્તિનું માથું ધડથી અલગ થઈ જાય છે…
આ દૃશ્યથી દુભાયેલી લાગણીવશ રાજકોટની કોર્ટમાં પ્રાણ અને સોહનલાલ કંવર પર કેસ કરવામાં આવ્યો હતો. પ્રાણ કોર્ટમાં ઉપસ્થિત થવા રાજકોટ આવ્યા હતા. રાજકોટના યાજ્ઞિક રોડ પર આજે જયાં હિરા-પન્ના કોમ્પલેક્સ અને રામકૃષ્ણ ડેરી છે ત્યાં ૧૯૭૩માં લકઝરી હોટેલ હતી. પ્રાણ તેમાં ઊતરેલાં. તમારો આ નાચીઝ લેખક ત્યારે નવ વર્ષ્ાનો હતો. પ્રાણને જોવા માટે તેને પિતાજી લઈ ગયેલા. લકઝરી હોટેલના પ્રથમ માળના પોર્ચમાં સફેદ વસ્ત્રોમાં આવીને પ્રાણ સાહેબે અમારા જેવા ચાહકો સામે હાથ હલાવીને અભિવાદન કરેલું, એ હજુ ય સ્મરણમાં છે.
જો કે રાજકોટની કોર્ટમાં ઉપસ્થિત થઈને જજ સાહેબને આપેલા નિવેદનના અંશ એન્ડ પ્રાણ પુસ્તકમાં વાંચવા મળ્યા. અદાલતે બહુ મોડેથી કોર્ટમાં બોલાવવા બદલ આશ્ર્ચર્ય વ્યક્ત કરતાં પ્રાણ સાહેબે રાજકોટની કોર્ટમાં કહેલું કે, પાછલાં ત્રીસ વર્ષ્ાની મારી ફિલ્મ કેરિયરમાં મેં આશરે બસ્સો હત્યા, ચાલીસ બળાત્કાર અને અગણિત લૂંટફાટ કરી છે, જે પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસની મૂર્તિ તોડવાના ગુના કરતાં કંઈક ગણો સંગીન ગુનો છે. ઉ

પ્રતિસાદ આપો

તમારું ઇમેઇલ સરનામું પ્રકાશિત કરવામાં આવશે નહીં.