Homeદેશ વિદેશઆર્થિક રીતે પછાત વર્ગ માટે ૧૦ ટકા આરક્ષણને સુપ્રીમની માન્યતા

આર્થિક રીતે પછાત વર્ગ માટે ૧૦ ટકા આરક્ષણને સુપ્રીમની માન્યતા

નવી દિલ્હી: સુપ્રીમ કોર્ટની કૉન્સ્ટિટ્યૂશન બૅન્ચે શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં પ્રવેશ અને સરકારી નોકરીઓમાં અનુસૂચિત જાતિ, જનજાતિ અને પછાત વર્ગના ન હોય એવા નાગરિકો માટે ૧૦ ટકા આરક્ષણની જોગવાઈને ત્રણ વિરુદ્ધ બે મતે માન્ય રાખી હતી. પાંચ ન્યાયમૂર્તિઓની બૅન્ચે જણાવ્યું હતું કે આર્થિક પછાત વર્ગોને ૧૦ ટકા અનામતની એ જોગવાઈમાં સામાજિક ભેદભાવ નથી અને એ જોગવાઈથી બંધારણના મૂળભૂત માળખાથી વિરુદ્ધ નથી.
કેન્દ્ર સરકારે વર્ષ ૨૦૧૯માં બંધારણમાં ૧૦૩મા સુધારા દ્વારા આર્થિક પછાત વર્ગો (ઇકોનોમિકલી વીકર સેક્શન)ના નાગરિકોને શિક્ષણ અને નોકરીઓમાં ૧૦ ટકા અનામતની દાખલ કરેલી જોગવાઈને પડકારતી ૪૦ અરજીઓની સુનાવણી પાંચ ન્યાયમૂર્તિઓની કૉન્સ્ટિટ્યૂશન બૅન્ચે હાથ ધરી હતી. સુનાવણીના અંતે ચીફ જસ્ટિસ ઉદય ઉમેશ લલિત, જસ્ટિસ દિનેશ માહેશ્ર્વરી, જસ્ટિસ બેલા એમ. ત્રિવેદી, જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ રવીન્દ્ર ભટે ચાર ચુકાદા આપતાં એ અરજીઓ રદબાતલ કરી હતી. જસ્ટિસ દિનેશ માહેશ્ર્વરી, જસ્ટિસ બેલા ત્રિવેદી અને જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલાએ આર્થિક પછાત વર્ગોને અનામતની જોગવાઈ માન્ય રાખી હતી અને ચીફ જસ્ટિસ ઉદય ઉમેશ લલિત તથા જસ્ટિસ રવીન્દ્ર ભટે એ જોગવાઈને અમાન્ય રાખી હતી. આર્થિક પછાત વર્ગોને અનામતને માન્ય રાખતાં જણાવ્યું હતું કે આર્થિક પછાત વર્ગોને અલગ
કેટેગરી ગણવી એ વાજબી વર્ગીકરણ છે અને મંડલ જજમેન્ટમાં દર્શાવાયેલી અનામત બેઠકોની ૫૦ ટકાની મર્યાદામાં સુધારાની શક્યતા ન હોય એવું પણ કંઈ નથી. જસ્ટિસ દિનેશ માહેશ્ર્વરીએ તેમનો ચુકાદો વાંચતાં જણાવ્યું હતું કે બંધારણમાં ૧૦૩મો સુધારો બંધારણના મૂળભત માળખા વિરુદ્ધ હોવાનું ન કહી શકાય. આરક્ષણ, સરકારના સર્વસમાવેશક અભિગમની બાંયધરીરૂપ હકારાત્મક પગલાનું સાધન છે. આરક્ષણ, ફક્ત સામાજિક અને શૈક્ષણિક દૃષ્ટિએ પછાત વર્ગોના સમાવેશનું સાધન નથી. અનામતની ૫૦ ટકા મર્યાદાને નામે આર્થિક પછાત વર્ગોને આરક્ષણ બંધારણના મૂળભૂત માળખાની વિરુદ્ધ હોવાનું ન કહી શકાય, કારણ કે ૫૦ ટકાની મર્યાદામાં કોઈ ફેરફાર ન કરી શકાય, એવું ક્યાંય લખ્યું નથી.
જસ્ટિસ માહેશ્ર્વરીના વિચારોનું જસ્ટિસ ત્રિવેદી અને જસ્ટિસ પારડીવાલાના ચુકાદામાં પુનરાવર્તન થતું હતું. જસ્ટિસ ત્રિવેદી અને જસ્ટિસ પારડીવાલાએ જણાવ્યું હતું કે ફક્ત આર્થિક પછાત સ્થિતિને આધારે નોકરીઓ અને શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં પ્રવેશમાં અનામતની જોગવાઈથી બંધારણના મૂળભૂત માળખાને કોઈ હાનિ થતી નથી.
વર્ષ ૨૦૧૯ની ૮ અને ૯ જાન્યુઆરીએ બંધારણમાં ૧૦૩મા સુધારાનો ખરડો લોકસભા અને રાજ્યસભામાં પસાર કરાયો હતો. ત્યારપછી રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદે ખરડા પર સહી કરતાં એ કાયદો બન્યો હતો. ઇકોનોમિક વીકર સેક્શનને રિઝર્વેશનની એ જોગવાઈ અનુસૂચિત જાતિ, જનજાતિ તથા અન્ય પછાત વર્ગોને ફાળવાયેલા ૫૦ ટકા આરક્ષણ ઉપરાંત વધારાની જોગવાઈ છે.

ચીફ જસ્ટિસ લલિત અને જસ્ટિસ રવીન્દ્ર ભટે શું કહ્યું?
નવી દિલ્હી: ચીફ જસ્ટિસ ઉદય ઉમેશ લલિત અને જસ્ટિસ ભટે આર્થિક પછાત વર્ગોને અનામતની જોગવાઈની વિરુદ્ધ મત દર્શાવતાં જણાવ્યું હતું કે ૧૦૩મા સુધારામાંથી અનુસૂચિત જાતિઓ, જનજાતિઓ અને પછાત વર્ગોને બાકાત રાખવાના પગલામાં દેશના નાગરિકો વચ્ચે ભેદભાવ નહીં રાખવાની બંધારણીય જોગવાઈનો ભંગ થાય છે. આર્થિક પછાત વર્ગોને શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં અને નોકરીઓમાં અનામત બેઠકોની જોગવાઈ રાખી શકાય, પરંતુ અનુસૂચિત જાતિ-જનજાતિ-અન્ય પછાત વર્ગો પહેલેથી અનામતના લાભ લેતા હોવાથી તેમને એ જોગવાઈમાંથી બાકાત રાખવા એ તેમના પર વધુ અન્યાય ગણાશે. જસ્ટિસ રવીન્દ્ર ભટે વાંચેલા બે જજોના ૧૦૦ પાનાંના માઇનોરિટી જજમેન્ટમાં જણાવાયું હતું કે સમાજના અમુક વર્ગને બાકાત રાખવાની જોગવાઈમાં ‘મનમાની’ જોવા મળે છે, કારણ કે અમુક વર્ગોને બાકાત રાખવાથી સમાજના વંચિત વર્ગો અને જાતિઓનાં હિતોને હાનિ થાય છે. તેને કારણે સમાજના વંચિત વર્ગોને તેમને
ફાળવાયેલી અનામતમાં કુંઠિત રાખવાથી તેમના પર થતા રહેલા અન્યાયમાં ઉમેરો થાય છે. આરક્ષણ માટે નવા ‘આર્થિક ધારાધોરણ’ લાગુ કરવા યોગ્ય છે, પરંતુ સામાજિક અને શૈક્ષણિક દૃષ્ટિએ વંચિત-રહિત વર્ગો-જાતિના નાગરિકોને ‘પરાયા ગણવા’ અયોગ્ય છે. અનુસૂચિત જાતિ-જનજાતિ-અન્ય પછાત વર્ગોના લોકોને પહેલેથી અનામતના લાભ મળતા હોવાનું કહીને તેમને નવા આરક્ષણમાંથી બાકાત રાખવા એ તેમની ભૂતકાળની નિર્બળતા પર આધારિત વધુ અન્યાય ગણાશે. (એજન્સી)

RELATED ARTICLES

Most Popular